Impopulaire politie kan het werk maar nauwelijks aan; Met dedemocratie bloeit de misdaad in Polen

WARSCHAU, 16 mei - 'Alles is relatief. Ook de cijfers van de criminaliteit in Polen. Maar het is hier nog niet zo erg als in Nederland.' Kolonel dr. Jan Swieczynski is politiekolonel, criminoloog en woordvoerder van de politie in Warschau. Het gaat hard met de stijging van de criminaliteit in Polen, geeft hij toe. In 1989 werden in Polen 441.484 misdrijven gepleegd, 1200 per dag. Dat is liefst 48 procent meer dan in 1988. Het aantal moorden bleef gelijk - tussen 520 en 570 per jaar. Maar vooral het aantal inbraken, diefstallen en berovingen is scherp gestegen. Het aantal inbraken in particuliere winkels, woningen en auto's steeg zelfs met 65 procent. Dit jaar zet de trend zich versneld voort. In vergelijking met de eerste drie maanden van vorig jaar werden in het eerste kwartaal van 1990 liefst 76 procent meer misdrijven gepleegd, steeg het aantal inbraken in staatsinstellingen met 182 procent en het aantal inbraken in privewinkels, woningen en auto's zelfs met 256 procent. Voor het eerst werden in het eerste kwartaal van dit jaar ook duidelijk meer moorden gepleegd: het aantal steeg met 35 procent. Vooral de drie grote stedelijke agglomeraties van het land worden steeds onveiliger. In Warschau, de zogenoemde 'driestad' Gdansk-Sopot-Gdynia en Katowice in Silezie wordt de helft van het totale aantal misdrijven gepleegd. Voor een deel, zegt kolonel dr. Jan Swieczynski, is dat te verklaren door de economische achteruitgang: waar het slecht gaat met de economie bloeit de criminaliteit. De grote stijging van het aantal inbraken in winkels is verklaarbaar uit het feit dat vorig jaar maandenlang uit winkels niets te stelen viel, omdat er in die winkels niets lag. 'Nu liggen ze vol met spullen die de mensen niet kunnen betalen. Het gevolg is een golf inbraken'.

Het is de pech voor de politie dat de golf van criminaliteit komt op een tijdstip, waarop ze zich als gevolg van de democratisering driftig hervormt. Weinig overheidsinstellingen zijn zo impopulair - zo gehaat en veracht zelfs - als de Poolse politie, die nog altijd wordt gezien als een instrument van het vorige regime. 'De politie is in het verleden misbruikt en dat heeft geleid tot wantrouwen bij de samenleving', geeft Swieczynski toe. Het heeft ook geleid tot een groot tekort aan manschappen. Alleen al in Warschau komt de politie 3200 man te kort en zelfs in het intussen tot 380.000 mensen aangegroeide reservoir van werklozen kan ze niet genoeg kandidaten voor de politiescholen vinden. De Poolse werkloze is liever werkloos dan politieman. Bovendien kampt de politie met een groot tekort aan geld, technische hulpmiddelen en ervaring bij de bestrijding van de criminaliteit. Swieczynski: 'De misdaad wordt professioneel, en ook dat gaat snel. Je kunt zien hoe misdrijven beter worden voorbereid en uitgevoerd, de transportmiddelen zijn beter, er wordt meer met benden gewerkt en hun communicatieapparatuur is beter dan die van de politie.' De boevenvangers van Warschau hebben geen of te weinig snelle auto's en walkie-talkies en er bestaat een acuut tekort aan poeder voor het nemen van vingerafdrukken. Geen wonder dat het aantal onopgeloste misdrijven hoog is, vooral in de grote steden. In het kielzog van de golf van criminaliteit is de angst gekomen. Swieczynski: 'We zijn altijd gewend geweest ons veilig te voelen. Je kunt nu niet meer 's nachts over straat zonder je bedreigd te voelen.'

De angst heeft geleid tot een sterke stijging van de vraag naar allerlei beveiligingsapparatuur: winkels die sloten, brandkasten, geldkistjes en alarmapparatuur verkopen of diensten aanbieden in de sfeer van bewakings- en detectivewerk maken een hausse door. De kranten staan vol advertenties van lijfwachten die hun diensten aanbieden en voor 40.000 zloty per uur (8,50 gulden) iets van iemand willen bewaken. Swieczynski: 'Alleen al in 1989 zijn vergunningen uitgegeven voor 676 bedrijven in die sector.'

Sinds het parlement vorig jaar het particuliere bedrijfsleven de ruimte heeft gegeven is de handel in gaspistolen en zaken als spuitbussen met traangas en verlammende gassen gelegaliseerd. Sindsdien zijn in heel Polen meer dan duizend verkooppunten ontstaan. Soms gaat het om bloemenwinkels die hebben besloten dergelijk wapentuig in het assortiment op te nemen, andere zijn uitsluitend in wapens gespecialiseerd. Wojciech Mielcarz is een veertiger, zakenman en jurist, een vleesberg van meer dan twee meter hoog, met grijs haar en een handdruk die stevig pijn doet: in de houten keet in Rembertow, een voorstad van Warschau is hij onderdirecteur van het bedrijf Asekuracja, een van de oudste en grootste bedrijven op het gebied van beveiliging en zelfverdediging. Er werken 300 mensen voor Asekuracja, dat inmiddels drie filialen in Warschau en zes in andere Poolse steden heeft.

Asekuracja biedt alle soorten bescherming, van bewapende lijfwachten - leden van een bodybuilding club en een club voor Oosterse vechtsporten, maar ook ex-paratroopers en ex-mariniers - tot detectives die snuffelwerk verrichten voor de jaloerse echtgenoot of de ouders die hun dochter terug willen die in een milieu van drugshandelaars en verslaafden is beland. Het bedrijf bewaakt geldtransporten, maar stuurt ook krachtpatsers ter bescherming van demonstranten die zich onder omstandigheden bedreigd kunnen voelen. En Asekuracja verkoopt wapens: gevaarlijk ogende commando-dolken, spuitbussen met traangas en jachtgeweren, maar ook 8 en 9 mm gaspistolen, van Duitse makelij, krachtig genoeg om een volwassen man bewusteloos te schieten. Er is veel vraag naar, zegt Mielcarz. In het begin, toen Asekuracja nog niet zo'n groot bedrijf was, en bijna monopolist in Warschau, gingen in deze keet in Rembertow 200 gaspistolen per week over de toonbank, voor prijzen varierend van 700.000 tot 2,5 miljoen zloty (150 tot 535 gulden), hetgeen neerkomt op een tot ruim drie gemiddelde maandlonen. In de praktijk kan vrijwel iedereen zo'n pistool kopen, zegt Mielcarz. Er is een vergunning van de politie nodig, maar die krijg je heel makkelijk, binnen een paar dagen. De politie kijkt alleen of je geen crimineel verleden hebt en of je geen duidelijke tekenen van geestelijke instabiliteit vertoont.

Dat is niet waar, zegt kolonel dr. Jan Swieczynski: 'De aanvragers van zulke vergunningen worden wel degelijk behoorlijk gecontroleerd. Hoe? Gewoon, door de agent in kwestie, in een persoonlijk gesprek. Bovendien vragen we in de buurt waar hij woont om wat voor iemand het gaat.'

Daar moet Wojciech Mielcarz op zijn beurt weer om lachen: gezien het tekort aan manschappen van de politie kan dat onderzoek nooit veel om het lijf hebben.