Psychologische omslag na hervormingen in Argentinie; Populariteit president neemt toe

MEXICO-STAD, 15 mei - De toespraak van de Argentijnse president Carlos Menem deze maand voor het Congres in Buenos Aires werd door opposanten beantwoord met boe-geroep. 'De natie is ondanks de voortdurende crisis op het juiste pad naar economisch herstel', zei Menem. 'Argentinie was in vlammen en wij worden nog steeds gekweld door de as, de gloeiende sintels en de pijnlijke wonden. Maar ik zou liegen als ik u niet zou vertellen dat wij nu licht aan het einde van de tunnel zien.' Eind maart dreigde de peronistische regering-Menem nog te bezwijken onder galopperende inflatie, furieuze vakbondsprotesten en verlammende stakingsgolven. De president - 'ik leef in een permanente hel' - dreigde toen met een stakingsverbod bij decreet en zelfs met de afkondigig van de staat van beleg.

Sindsdien kalmeerde de situatie onverwachts snel en lijkt Menems pijnlijke programma van sanering en liberalisering eindelijk resultaten op te leveren. Beliep de geldontwaarding in maart jongstleden nog 95,5 procent, in april werd 11,5 procent genoteerd en deze maand wordt gerekend op een enkel cijfer. Moest de Argentijn in maart nog meer dan 6.000 australes neertellen voor een dollar, nu iets minder dan 5.000. Over dezelfde periode kelderde de binnenlandse rente zelfs van een hallucinerende 600 procent tot 9,3 procent en het ziet er zowaar naar uit dat de eerste privatiseringen van verliesgevende staatsbedrijven binnen enkele maanden eindelijk hun beslag zullen krijgen.

De opvallende beteugeling van de inflatie wordt algemeen toegeschreven aan de rigoureuze krap-geld-politiek van de regering-Menem en de weigering van de Centrale Bank om nog langer ongedekte australes te drukken. Daarnaast ging de overheid met hulp van nieuwe belastingwetgeving de plaag van de massale ontduiking te lijf wat in april ondanks het depressieve klimaat resulteerde in een verdubbelde belastingopbrengst. Verder zette de overheid drastisch het mes in subsidies en bestedingen en zagen chronische wanbetalers stroom-, telefoon- en andere publieke verbindingen verbroken. Het resultaat was in april een overschot op de staatsbegroting van 100 miljoen dollar in plaats van de gebruikelijke maandelijkse tekorten van 500 miljoen of meer.

Deze cijfermatige successen hebben overigens een dramatische keerzijde. 'De scherpe besnoeiingen van de overheidsuitgaven hebben geleid tot een zeer diepe recessie', aldus financieel deskundige Juan Fernandez in Buenos Aires, 'eigenlijk tot een ineenstorting.' Het bruto nationaal produkt daalde in een jaar met 10 procent en het loonaandeel in dat nationale produkt liep terug met 43 procent tot 28 procent. In een rapport van het ministerie van arbeid getiteld 'Wij hebben slechts een halve natie' werd vorige maand ronduit toegegeven dat nog maar 7,7 miljoen van de 12,5 miljoen Argentijnse arbeidsgeschikten een volledige werkkring hebben. De strategische auto-industrie zag haar afzet in een jaar tijd met 66 procent teruglopen en moest vele duizenden arbeiders ontslaan. Volgens de Federatie van Kamers van Koophandel in Buenos Aires sloot dit jaar al eenderde van de hoofdstedelijke winkelbedrijven definitief de deuren.

Niettemin meent directeur Humberto Petrei van de Argentijnse Centrale Bank dat het huidige spartaanse monetaire beleid nog op zijn minst drie maanden moet worden voortgezet om zakenlieden en investeerders weer voldoende vertrouwen te geven in de austral en daarmee de basis te leggen voor een economische opleving. De opleving zou gedragen moeten worden door de prive sector. Petrei: 'Er is geen alternatief. Aangezien Argentinie geen toegang heeft tot grote internationale kredieten en binnenlands krediet schaars is, zouden nieuwe overheidstekorten de inflatie direct weer aanjagen'. Toch is er ondanks alle misere sprake van een psychologische omslag in Argentinie en ontmoet president Menem de laatste weken meer begrip voor zijn zeer liberale interpretatie van het peronisme. In maart werden de burgers nog geteisterd door oeverloze stakingen van staatsemployes die zich verzetten tegen de komende privatisering van verliesgevende staatsbedrijven. Saul Ubaldini, orthodoxe en strijdlustige leider van de rebellerende vleugel van het peronistische vakverbond CGT, leek toen aan te sturen op een regelrechte machtsovername. Maar op 6 april jongstleden nam het getergde publiek in Centraal-Buenos Aires zo massaal deel aan een pro-Menem-betoging dat zelfs de flamboyante Ubaldini dagenlang zweeg. Sindsdien heeft de publieke woede - gevoed door voortdurende campagnes in de voornaamste massamedia - de vakbonden van overheidspersoneel verder in het defensief gedrukt. 'Vrijwel alle opiniepeilingen tonen aan dat verreweg de meeste Argentijnen de inefficiente economie spuugzat zijn en - tenminste in theorie - de ontberingen aanvaarden waarmee de vermindering van de overheidsrol in de economie gepaard gaat', aldus een diplomaat in Buenos Aires. Volgens Juan Luis Bour, directeur van een economisch onderzoeksbureau in de hoofdstad, hebben de ingrijpende veranderingen in Oost-Europa ook een belangrijke invloed op de publieke opinie. Hij oordeelt: 'Het traditionele geloof van de Argentijnen in de almachtige staat als oplosser van economische problemen verdwijnt. Zij zien steeds meer heil in de particuliere sector en in de komst van buitenlandse bedrijven'. In dit veranderde klimaat heeft Menem - die zijn populariteit sinds maart weer zag oplopen van 27 tot 40 procent - aanvankelijke suggesties laten varen om zijn economisch hervormingsstreven er desnoods met minder democratische middelen door te drukken. Zo zag de Argentijnse president af van een plan om het stakingsrecht van staatsemployes bij decreet te beperken. Hij probeert het nu met een wetsontwerp in het Congres wat hem waarschijnlijk zal lukken omdat de oppositionele radicalen steun hebben beloofd.

Er blijkt nu na eindeloze vertraging zelfs vaart te komen in de allang toegezegde privatisering van 33 staatsbedrijven, wier gezamenlijke verliezen van 5 miljard dollar per jaar als een molensteen om de hals van de Argentijnse economie hangen. Tot op heden wist de staat slechts twee televisiestations aan particulieren te slijten. Maar volgens de minister van openbare werken, Roberto Dromi, gaan voor 8 juli aanstaande twee van de grootste staatsfirma's - het telefoonbedrijf Entel en Aerolineas Argentinas - van de hand.

Entel wordt in vier delen opgebroken en verkocht. Het totale bedrijf moet bijna 1 miljard dollar in contanten opbrengen terwijl de overige 3 a 4 miljard kan worden betaald met Argentijnse buitenlandse schulden, die op de tweedehands markt nog maar 30 procent van hun nominale waarde hebben. Vier Amerikaanse en zes Europese bedrijven hebben, naar verluidt met steun van Amerikaanse banken, offertes uitgebracht. Aerolineas kost 236 miljoen dollar in contanten terwijl van de resterende 600 miljoen ook een deel met tweedehands Argentijnse schulden kan worden betaald.

Tot de voornaamste aspirant-kopers behoren American Airlines, Alitalia en het Braziliaanse Varig. De laatste twee worden gesteund door de Citi Bank en Chase Manhattan, die op deze wijze nog iets van hun vorderingen op wanbetaler Argentinie hopen te innen.