Automatisering blijft achter bij fiscus

DEN HAAG, 15 mei - De ambtelijke leiding van de Belastingdienst lijkt niet in paniek door de financiele perikelen bij de fiscus. 'Je kijkt vooruit: dan hoef je niet te roepen dat je al vergaat', zegt plaatsvervangend directeur-generaal mr. J. N. van Lunteren. 'Een aantal essentiele inzichten hadden we midden vorig jaar al.'

Volgens Van Lunteren en directeur-generaal C. Boersma was het toen 'te laat' om nog financiele claims in te dienen voor de begroting 1990. Het feit dat fraudebestrijding nu minder politieke prioriteit geniet dan in de afgelopen jaren, maakt de inwilliging van financiele eisen van de fiscus er niet gemakkelijker op. Tijdens de kabinetsformatie kwamen de door demissionair minister Ruding ingediende claims niet eens aan de orde. Maar ook op het departement zelf heerst verdeeldheid. 'Op Financien wil men roomser zijn dan de Paus. Hoe moet je zelf geld eisen, als je andere departementen zuinigheid oplegt', zo zegt een topambtenaar op het ministerie. Dit probleem geldt te meer, omdat de Belastingsdienst de afgelopen twee kabinetsperioden al enkele keren extra geld ontving. Het Amerikaanse onderzoeksbureau Nolan, Norton en Co. kreeg vorig jaar april de opdracht om de 'essentiele inzichten' over de automatisering te toetsen. De resultaten, gepresenteerd in november 1989, bevestigden de ramingen en conclusies van de eigen ambtenaren. Uit een vergelijking met het particuliere bedrijfsleven kwam naar voren dat de Belastingdienst als een 'low tech' organisatie moet worden aangemerkt. Bedrijven in de bank- en verzekeringssector blijken ruim drie keer zoveel per werknemer te investeren in automatisering als de fiscus. De laatste jaren is dit beeld voor de Belastingdienst nog verslechterd, zo kwam uit het onderzoek naar voren.

Ambtenaren van de directie Planning, Financien en Control scherpten deze conclusies onder verantwoordelijkheid van het directoraat-generaal der belastingen nog eens aan. In interne notities waarschuwen zij dat bij het uitblijven van automatiseringsinvesteringen steeds meer controle-ambtenaren moeten worden ingezet voor administratief werk. Door deze verschuiving zullen de belastingopbrengsten volgend jaar al honderd tot tweehonderd miljoen gulden achterblijven bij de ramingen. De derving van inkomsten voor de schatkist loopt vanaf 1993 op tot ten minste zeshonderd miljoen gulden per jaar, melden de ambtenaren. De structurele opbrengstverliezen stijgen tot meer dan een miljard gulden per jaar, omdat voorziene positieve effecten van de automatisering achterwege blijven.

De exploitatie van de bestaande systemen eist een steeds groter deel van de uitgaven op, onder meer doordat de soft-ware voortdurend aan wetswijzigingen moet worden aangepast. De exploitatiekosten dreigen vanaf 1992 zelfs het hele automatiseringsbudget op te slokken, zodat voor investeringen geen ruimte meer is. De Belastingdienst is door gebreken in automatisering, huisvesting en personeelsvoorziening de komende jaren niet in staat het hoofd te bieden aan de 'autonome groei' in de werklast, die ontstaat door een toenemend aantal belastingplichtigen, zo waarschuwen de ambtenaren van de directie Planning, Financien en Control.