Beeldend kunstenaar wandelt met vermoeide managers; Creativiteit op Brabantse hei

Hij heeft een rode snor en een groene Citroen waarvan het kenteken mij bekend is en hij staat voor het station in Eindhoven op me te wachten. Hij heet Geus Holst, woont in een boerderij aan de rand van het dorp Vessem en is beeldend kunstenaar. Beeldhouwer. Voor 200 gulden kan iedereen bij hem komen logeren onder een dekbed van Texelse schapenwol, ontbijten met verse eieren en uitgeperste sinaasappels en dineren met vlees van de eigen geit en groente uit de moestuin. Men kan bij kaarslicht naar klassieke muziek luisteren, met de kunstenaar en zijn vrouw Brenda over het weer, de kunst en het leven praten en naar de schilderijen kijken die de wanden van het gastenverblijf sieren. Maar bovenal biedt een verblijf in de boerderij iedere bezoeker de mogelijkheid 'een scheppend kunstenaar tijdens zijn werk te volgen'.

Dit zinsdeel staat in een brief die Holst sinds oktober vorig jaar rondstuurt. Het schrijven is gericht aan vermoeide managers, opgedroogde creatieven, zoekers en aan hen die het allemaal al weten. Hoewel ik hoop tot geen van deze groepen te behoren, wil ik me de kans niet laten ontnemen om 'tijdens het bijwonen van dit creatief proces innerlijk tot rust te komen' en dat zeker niet als Holst vertelt dat een chemicus, twee veeartsen en de eigenaresse van een lingeriewinkel me al zijn voorgegaan.

Scheppen

Een atelier, waar ik van eerbiedige afstand Holst met beitels of klei in de weer kan zien, kom ik echter niet binnen. Holsts werkterrein is de natuur rondom zijn woonplaats. Pas na uren wandelen over akkers, in het bos en op de hei is Holst in staat tot scheppen. Dat men daar tegen betaling bij mag zijn, komt helaas niet alleen voort uit Holsts liefde voor de kunst, de natuur en de mens. Toen zijn woede over de opheffing van de BKR - hij haalde in 1984 met een ludiek protest de voorpagina van Het Eindhovens Dagblad - bekoeld was, zat er niets anders op dan een andere bron van inkomsten te verzinnen. In de boerderij werden drie tweepersoonskamers gebouwd en de deel werd omgetoverd in een gastenverblijf dat tevens als galerie dienst doet. Na de bourgondische maaltijd - Geus eet mee en vertelt, Brenda kookt en bedient de vijf gangen -, de nacht onder de Texelse wol en het stevige ontbijt gaat het dan eindelijk beginnen. Holst gespt zijn rugzak om, waarin een zware Hasselblatt-camera zit om zijn scheppingen te kunnen vastleggen, pakt zijn wandelstok en we verlaten het huis aan de achterkant. Het gebied is mooi. Er zijn weilanden met koeien, lege akkers, allerlei soorten bomen, vrijstaand of in bossen, er is een riviertje, heide en een autoweg.

Holst is een goede gids. Hij ziet alles eerder dan ik - de konijntjes, eekhoorntjes, fazanten en jonge eenden - en hij wijst op wat ik niet weet of herken - de pinksterbloem, het driekleurig viooltje, de roep van de wulp en de betekenis van de handelingen van de boer en zijn tractor. De deskundige opmerkingen worden afgewisseld met filosofische vragen die op eerdere wandelingen bij de kunstenaar opkwamen. Hoe diep is het water waarin de lucht zich weerspiegelt? Holst denkt ook vaak over de oermens.

Na een paar uur lopen komen we langs twee oude scheppingen van Holst. Tussen vier bomen stapelde hij takken tot een piramide, een overbuigende tak boven een plas inspireerde hem tot een grote houtvis. Bijna alle takken zijn nu, een paar maanden later, weer omgevallen, maar dat vindt de kunstenaar niet erg. Wat lukt fotografeert hij, van elk geslaagd beeldhouwwerk is een grote kleurenafdruk te koop voor 1800 gulden. De kunstwerken van Holst hebben bijna altijd strenge vormen die in de natuur niet zo onverbloemd voorkomen. Van takken, takjes, stenen en pijpestrootjes maakt hij driehoeken, vierkanten en cirkels. Soms legt hij een steen in een boom of presenteert de natuur een bos bloemen. Hij houdt van Stonehenge, Wales en Bretagne en de tentoonstelling van Richard Long, in 1979 in het Van Abbemuseum, verbijsterde hem.

Geven en nemen

Bij de houtvis komen er broodjes en blikjes spa uit de rugzak. Als Holst met zijn Zwitserse zakmes een sinaasappel heeft gepeld, beginnen we aan de terugtocht. Er ontstaat tijdens deze wandeling geen kunstwerk. Ik ben blijkbaar niet zo'n inspirerende persoonlijkheid, want op wandelingen met gasten kan Holst alleen iets scheppen als er een 'situatie van geven en nemen' ontstaat. Holst kan zijn werk niet voorbereiden, een idee voor een kunstwerk moet spontaan bij hem opkomen en hij is niet bereid ook maar iets te doen om alleen de toeschouwer te plezieren.

Als ik weer in de trein zit, bedenk ik dat Holst toch iets heeft gemaakt. Om zijn woorden kracht bij te zetten duwde hij op een gegeven moment op een stuk afgeplagde hei een paar keer zijn wandelstok in de grond. Dat leverde een kleine cirkel van putjes op rondom een graspolletje. Holst heeft het niet gefotografeerd en hij vond het dus geen kunst. Voor even vind ik van wel, en de gedachte dat ik misschien wel een dag lang een kunstwerkje op de Brabantse hei heb bezeten, stemt diep tevreden.

Holst Art Walks, Vondereind 2, 5512 Vessem, Tel. 04979-1474. Er zijn verschillende arrangementen mogelijk; het meest uitgebreide, met ontbijt, lunch, diner en wandeling kost fl.200, -. Een wandeling met koffie, thee en lunch kost fl.100, -.