Zwarte school zoekt witte leerlingen

ROTTERDAM, 12 mei - Eigenlijk heet het er 'Nieuw Engeland', maar dat zegt niemand. Het noorden van Hoogvliet wordt 'de Oliewijk' genoemd, naar de Shell-raffinaderij. Het is een buurt van lage, goedkope flats en weinig groen. Er wo nen Turken, Surinamers en Antillianen. Van de oorspronkelijk Nederlandse bevolking is nog zo'n tien procent over.

De Oliewijk is een 'probleemcomplex', een wijk in een negatieve spiraal van dalende kwaliteit en leegstand. Lange tijd is er sprake van geweest dat de hele buurt zou worden gesloopt. Dat is niet doorgegaan. De huizen worden nu opgeknapt. Alleen de school blijft zoals zij was: een tussen de buurt en Shell ingeperst, somber ogend gebouw aan het einde van een doodlopende straat. Terwijl de flats in de verf worden gezet, moet 'De Vlam' (genoemd naar de altijd zichtbare affakkelvlam van de raffinaderij) het doen met een anti-graffitilaag die de rode stenen nog somberder maakt. De binnenkant is wel opnieuw geverfd, door de concierge. Volgens het lijstje van de gemeente Rotterdam was de school nog niet aan de beurt, maar 'het kon zo niet langer'. De Vlam is een van de 'zwarte scholen' die eerder deze week in het nieuws kwamen. Toen zijn de vier grote steden, het Nederlands Centrum Buitenlanders en het ministerie van onderwijs een campagne begonnen om de groei van het aantal zwarte scholen tegen te gaan. Scholen waar meer dan de helft van de leerlingen allochtoon is worden door Nederlandse ouders gemeden. De campagne wil er via posters en brochures op wijzen dat deze 'witte vlucht' op vooroordelen berust. In een begeleidend boekje voor de scholen zelf staan praktische tips om de school aantrekkelijker te maken. De Vlam is een van de zes scholen waarop de auteurs zich baseren.

Wereldrecord

In de kamer van directeur Visser wordt meteen duidelijk waarom. Aan de muren hangen knipsels uit lokale blaadjes als De Havenloods, Delta of Groot Hoogvliet. 'De Vlam leidt sterren op', kopt er een. Een ander: 'Vlam inspireert wijkbewoners met vrolijke schoonmaakactie'. Toen twee jaar geleden twintig nationaliteiten op de school zaten, belde Visser het Vrije Volk. 'Nieuw Engeland breekt wereldrecord', stond er de volgende dag in de krant. Even later meldde zich het Jeugdjournaal. De Vlam lijkt wat aanpak betreft op de Amerikaanse 'magnet schools': scholen die door hoogwaardig onderwijs en allerlei buitenschoolse activiteiten zo aantrekkelijk worden dat ze behalve zwarte ook weer blanke leerlingen trekken, als een magneet. In de Verenigde Staten zijn deze scholen het produkt van de civil rights movement en de onderwijsvernieuwingsbeweging in de jaren zestig en worden ze zwaar gesubsidieerd.

Visser en zijn team doen het zelf. Van de opbrengst van een paar rommelmarkten zijn tweedehands homecomputers gekocht. De schoolkrant oogt professioneel dankzij sponsorgeld van onder meer bureau Halt en de ROTEB, de gemeentelijke reinigingsdienst. Vorig jaar organiseerde de school een projectweek over vervuiling en vandalisme. De straten werden schoongemaakt en de ROTEB liet zien hoeveel tijd het kost om graffiti te verwijderen. Er zijn contacten met buurtvereniging 'Ken niet bestaat niet', met het opbouwwerk en met Mercedesdealer Van Dijk. Die zorgde voor een grote auto toen Dean Corre, ex-Vlamleerling en nu profvoetballer, het schoongemaakte en vervolgens naar hem vernoemde schoolplein kwam openen. Er is een toneelclub, een tafeltennisclub en een computerclub.

In het schoolwerkplan staat het wat sneu: 'Bij festiviteiten weten de ouders de school prima te vinden. Voor schoolzaken ligt dat allemaal veel moeilijker'.

Ook het onderwijs op De Vlam is aangepakt, maar dat interesseert de ouders minder. Omdat allochtone kinderen in de bekostiging door het ministerie niet voor een maar voor 1,9 leerling tellen, was het mogelijk extra onderwijzers aan te trekken. Hierdoor krijgen kinderen die dat nodig hebben in kleine groepjes extra aandacht en telt geen enkele groep meer dan 25 leerlingen. Bij rekenen en taal wordt gewerkt met 'niveaugroepen'. In de kasten prijken de nieuwste methodes.

Logisch

Is een zwarte school een slechte school? Daarover verschillen de meningen. Zo zijn er onderzoekers die zeggen dat het 'logisch' is dat zwarte scholen nadelig zijn: de kinderen horen niet genoeg Nederlands om zich heen. Ook komen de kinderen uit vergelijkbare milieus, waardoor ze zich onvoldoende aan elkaar kunnen optrekken.

Deze week kwamen twee Utrechtse onderzoekers tot de conclusie dat allochtone leerlingen het op zwarte scholen beter doen dan op 'gewone' of 'gemengde' scholen (met minder dan 50 procent allochtone leerlingen). Als mogelijke redenen noemden ze de extra faciliteiten op deze scholen en het feit dat de kinderen er niet een minderheid met lage status zijn. De Nederlandse kinderen hebben geen hinder van hun allochtone klasgenoten: zij halen de resultaten die statistisch bezien horen bij kinderen uit hun milieu.

Al eerder, in een onderzoek in 1987, werd gesteld dat 'de etnische verhoudingen het meest gunstig zijn in de categorie met 60 tot 80 procent allochtone leerlingen'. Maar ook met betrekking tot de 'witte vlucht' is er onderscheid tussen de 'common sense'-benadering van onderzoekers die de scholen 'zien leeglopen' en collega's die zeggen dat de 'uitstroom' uit bepaalde wijken wordt gecompenseerd door een tegenstroom van Nederlandse leerlingen die wel in die wijk naar school willen gaan. Bovendien, stellen zij, wonen allochtone gezinnen nu eenmaal in bepaalde wijken en krijgen zij relatief veel kinderen. Zwarte scholen zijn daardoor onvermijdelijk. Over 10 tot 20 jaar zal het probleem zichzelf hebben opgelost omdat dan bijna alle scholen in de randstad zwart zullen zijn.

Tot die tijd zal Visser zijn best doen het tij te keren. Hij kent de onderzoeken niet, maar 'zou graag wat meer Nederlandse kinderen op school willen, voor de taalontwikkeling'.

De meeste Nederlanders die in verband met de stadsvernieuwing verhuizen naar de aangrenzende wijk laten hun kind bij hem op school. Daar attenderen ze anderen op 'De Vlam'. Misschien dat Visser zijn zin krijgt.