Voorzitter centrale bank vreest recessie door scherperekredieteisen banken; Kredietkraan VS mag iets verder open

NEW YORK, 12 mei - De voorzitter van de Amerikaanse centrale bank, Alan Greenspan, heeft deze week bankiers bij zich geroepen om hen te vermanen niet al te voorzichtig te worden met hun krediet.

Greenspan had redenen voor deze hoogst ongebruikelijke en alarmerende stap: banken hebben inderdaad het afgelopen halfjaar hun kredieteisen verscherpt, aangespoord door de daling van onroerend-goedprijzen in grote delen van het land en de toenemende strengheid van de Comptroller of the Currency, het federale toezichthoudende orgaan. Te weinig krediet zou de economie in een recessie kunnen duwen. Greenspan deed zijn best dat te onderstrepen.

Toch neemt dat niet weg dat zijn actie hierop neerkomt: de Amerikaanse centrale bank is zo bang voor een recessie dat zij bereid is de economie kunstmatig te ondersteunen - door krediet aan te moedigen. Andere implicaties: de centrale bank geeft toe dat op dit moment haar eigen instrumenten om de economie te beinvloeden niet voldoende zijn; en dat zij groeiende inflatie op de koop toe zal nemen. 'Het illustreert precies hoe de Fed (de Federal Reserve, de centrale bank) in de hoek is geduwd; zij kan een recessie niet toestaan', zei gisteren Benjamin Friedman, hoogleraar politieke economie aan Harvard.

Toenemende inflatie in de VS betekent een waardedaling voor de dollar, en die zal Amerikaanse exporteurs een voorsprong geven op Europese concurrenten; hoewel het volgens economen anderhalf jaar duurt voordat koerswijzigingen hun weerslag vinden in de handel.

Een recessie op dit moment zou veel grotere risico's hebben dan tien jaar geleden, schrijft professor Friedman in een vorige week gepubliceerde verhandeling. Het Amerikaanse bedrijfsleven is kwetsbaar doordat het zo'n grote schuld heeft opgebouwd. Amerikaanse banken, de geldschieters van het bedrijfsleven, zijn kwetsbaar door grote leningen aan (nog steeds) derde-wereldlanden, 'leveraged buy-outs' (een overneming die met geleend geld wordt gefincierd) en hypotheken.

Als een recessie die kwetsbare sectoren raakt, zal de Federal Reserve de gevolgen dragen. De centrale bank is immers verantwoordelijk voor de gezondheid van het financiele systeem en fungeert als ultieme geldschieter. Maar omdat op dit moment zo veel bedrijven en banken kwetsbaar zijn, zal de centrale bank alles in het werk stellen om zo'n economische terugval te voorkomen, aldus Friedman.

Gezinnen en bedrijven hebben in de jaren tachtig hun schuld vergroot, schrijft hij. Maar gezinnen hebben ook hun activa opgebouwd, grotendeels door de waardestijging van hun huizen. Bedrijven daarentegen hebben het geleende geld voornamelijk gebruikt om hun eigen aandelen of die van anderen op te kopen.

De netto-activa van het Amerikaanse bedrijfsleven (activa minus passiva) waren in 1980 nog 95,4 procent van het bruto nationaal produkt. In 1988 was dat 74,3 procent. Rentebetalingen stegen navenant. In de jaren zeventig ging 33 procent van de brutowinst naar rentebetalingen; in de jaren tachtig was het gemiddelde 56 procent, en in geen enkel jaar minder dan 50 procent.

Toch is het Amerikaanse bedrijfsleven nog steeds minder zwaar belast met schulden dan de Japanse of Europese concurrenten. Friedman denkt niet dat dit een reden is om de schuldenlast in Amerika weg te wuiven. In die andere landen is de financiele wereld grootaandeelhouder in het bedrijfsleven, en dus partner in plaats van (potentiele) tegenstander. Het bedrijfsleven wordt buiten de VS ook vaak ondersteund en beschermd door de overheid.

Dus, zegt Friedman, is het beter te kijken naar historische cijfers binnen de VS. Die tonen dat zelfs tijdens de expansie in de periode van 1983 tot 1988 het aantal faillissementen een historisch hoogte bereikte, zoals ook de grootte van de gefailleerde bedrijven ongekend was.

Als het Amerikaanse bedrijfsleven dus al kwetsbaar is tijdens een opbloei, wat moet er dan gebeuren in een recessie? De eersten die de gevolgen zouden voelen zijn de banken, en die staan er ook niet al te florissant voor. Friedman noemt enkele prangende cijfers. Van de activa en deposito's bij Amerikaanse banken per eind 1988 was een derde bij banken met een kapitaal dat neerkwam op 6 procent of minder van de activa; voor iedere 100 dollar aan uitstaande leningen hadden deze banken zes dollar of minder in kas. De grootste vijftien banken hadden zelfs een ratio van 4,3 procent, en dat zijn juist de banken die het meest hebben geleend aan derde-wereld-landen, betrokken waren bij de grote 'leveraged buy-outs' van de afgelopen tien jaar, en geld staken in onroerend goed - de meest onzekere leningen in de boeken.

Een nog somberder beeld komt vanuit Wall Street, van analist George Salem die 25 jaar de bankensector volgt, laatstelijk in dienst van Prudential Bache. Vorige maand gaf hij een rapport uit waarin hij beleggers aanried alle bankaandelen te verkopen. Banken hebben al jaren te kampen met een gigantische overcapaciteit, die de marges drukt. Die druk zal groter worden als de deregulering doorzet en nieuwe concurrenten (verzekeraars, buitenlandse banken, 'non-bank banks' als Ford en General Motors) zich nog sterker doen gelden.

Op dit moment zijn de vooruitzichten nog somberder, zegt Salem, nu de inkomsten uit overnames en fusies opdrogen de malaise in het onroerend goed blijft doorzetten, en rekeninghouders meer diensten eisen en scherper prijzen vergelijken.

De diensten die banken verlenen zijn niet bijzonder meer. Iedereen kan een lening afsluiten, geld beleggen, geld overmaken, geld bewaren, zegt Salem. Dat zorgt voor een fundamentele erosie van de winsten.

Dit alles maakt een recessie hoogst onaantrekkelijk en dus, concludeert Friedman, zal de Federal Reserve neigen naar een ruimer geldbeleid. Het eerste bewijs zag hij in de vergadering van afgelopen week.

Maar een ruimer geldbeleid leidt tot inflatie, en mondt dat uiteindelijk ook niet uit in een recessie? 'Inderdaad. Historisch blijkt dat als inflatie een zeker peil bereikt, het publiek er genoeg van krijgt en dat 'strijd tegen inflatie' tot politiek beleidsdoel wordt verheven. Als je inflatie drukt, leidt dat vrijwel zeker tot recessie. 1981-82 was het meest recente voorbeeld. Maar dat ligt nog een heel eind in de toekomst. En als we dat punt bereiken, dan zal het schuldprobleem waarschijnlijk kleiner zijn. Vergeet niet: inflatie vermindert je schuld', aldus Friedman.