Sacharov als natuurkundige

Sacharov was niet alleen het belangrijkste lid van de 'democratische oppositie' in de USSR, hij was ook een belangrijk wetenschapsman. Zijn vader, zelf natuurkundige, bracht hem al vroeg in contact met de natuurkunde. Sacharov bleek een wetenschappelijk wonderkind: toen zijn oom Sergej Vavilov hem op zijn veertiende het vijfdelige Leerboek der natuurkunde van Chvolson wilde geven, bleek hij dat al te kennen. Hij had er ernstige kritiek op. Toelatingsexamen voor de universiteit deed hij op zijn zestiende; hij had toen al zijn eerste artikelen gepubliceerd in de Academische Berichten.

In de oorlog werkte hij in Pasjino bij Kapitza en Joffe aan het geheime 'Super-complex'-project, het Russische kernsplijtingsprogramma. In 1942 redde hij in Rostov een deeltjesversneller uit Duitse handen, waarvoor hij zijn eerste Lenin-orde kreeg. In dat jaar werd hij assistent van Landau, die hij als zijn leermeester beschouwde. Hij werd op zijn tweeentwintigste hoogleraar in Moskou.

Op zijn zesentwintigste, na de oorlog, wist hij tijd te vinden om te promoveren. Hij ging samenwerken met Igor Tamm met wie hij samen de basis legde voor de plasmafysica, het ' temmen van de waterstof-bom'.

Tamm kreeg later samen met Frank en Tsjerenkov de Nobelprijs voor natuurkunde. Zij erkenden dat ook Sacharov aan de basis van het Mavilov-Tsjerenkov-effect had gestaan, maar een Nobelprijs wordt nu eenmaal door niet meer dan drie personen gedeeld.

Toen de Sovjet-Unie de eerste waterstofbom tot ontploffing bracht, kreeg Sacharov de Stalinprijs voor zijn aandeel daarin. Overigens is Sacharov niet 'de' vader van de Russische waterstofbom - hij maakte deel uit van een groepje Russische kerngeleerden dat deze bom ontwikkelde. Tweeendertig jaar oud werd Sacharov lid van de Academie van Wetenschappen, extreem vroeg voor Russische begrippen.

Sacharov zag al vroeg in dat nucleaire oorlogsvoering tot de ondergang van de mensheid kon leiden. In 1961 keerde hij zich tegen de bovengrondse kernproeven en waarschuwde tegen de gevolgen van radioactieve fall out. Drie jaar later keerde hij zich openlijk tegen de dictatuur van Lysenko in de biologie en de landbouwwetenschappen. R. B.