Media-commercie wint het van de zondagsrust

DEN HAAG, 12 mei - De wekelijkse portie shirtreclame in het zondagse tv-programma Studio Sport is het breekijzer geworden, waarmee minister d'Ancona gisteren binnen het kabinet het verzet van de CDA-ministers tegen STER-reclame op zondag effectief kon bestrijden. Het is toch wel gek, zei ze na afloop van het kabinetsberaad, dat we wel een uur lang naar de namen van sponsors op voetbalshirts mogen kijken, maar dat tussendoor geen etherreclame is toegestaan. Dat kon niemand echt weerleggen.

De commerciele media-werkelijkheid heeft het gewonnen van het principe van de zondagsrust. De bittere pil voor de CDA-ministers werd verzacht door weer zo'n compromis waar de door Lubbers geleide kabinetten sterk in zijn: STER-reclame op zondag mag in beginsel, maar zal in de praktijk nog niet worden ingevoerd. Pas als de publieke omroep niet meer zonder de extra inkomensten uitkomt, kan de STER ook op zondag uitzenden.

Minister d'Ancona heeft de geschatte 35 miljoen gulden extra inkomsten straks wellicht nodig om de publieke omroep van voldoende geld te kunnen blijven voorzien in het duaal bestel, waartoe het kabinet gisteren definitief besliste en dat nu aan het parlement wordt voorgelegd. In feite is de zondagsrust maar een secundair punt; belangrijker is dat er nu door het kabinet een nieuwe mediawet wordt gepresenteerd die na vele jaren moeizame en pijnlijke mislukkingen een grote kans van slagen heeft in het parlement.

Dat is niet alleen een gevolg van het inzicht bij de Haagse politici dat commerciele tv niet meer buiten de deur te houden is, maar ook omdat minister d'Ancona erin is geslaagd tegelijk met deze toelating van commerciele omroep een structuur te presenteren, waarin het publieke bestel een reele mogelijkheid wordt geboden te overleven.

De publieke omroep krijgt aanzienlijke voorrechten. In de eerste plaats mag commerciele tv alleen via de kabel, de ether blijft voorbehouden aan de publieke omroep. Ook de publieke stations krijgen, evenals de commerciele, hun concessies voor tien jaren. Daardoor kan er rust komen in de toestand van het hectische werven van leden-abonnees. En verder stijgt ten behoeve van de publieke omroep de omroepbijdrage met de prijsindex voor gezinsconsumptie (deze loopt daarmee op van 1,024 miljard gulden nu tot 1,087 miljard in 1993), wordt de bestedingsverplichting bij de NOB opgeheven, worden de reclamemogelijkheden van de STER uitgebreider en flexibeler en wordt ook de zendtijdindeling in haar totaliteit flexibeler.

Een niet onbelangrijke maatregel is daarnaast, dat de publieke omroepen een voorkeursrecht krijgen voor de uitzending van bijzondere programma's zoals belangrijke sportevenementen en koninginnedag. Ten slotte mogen ook de niet-commerciele zenders met uitgevers gaan samenwerken. Commerciele zenders krijgen de plicht uitsluitend landelijk te werken: minstens 75 procent van de kabelaansluitingen moet worden bereikt, met een minimum per provincie van 60 procent.

In een 'cross-ownership-regeling' wordt voorgeschreven dat alleen concerns die minder dan 25 procent van de dagbladmarkt in handen hebben onbeperkt kunnen deelnemen aan commerciele omroep. Wie daar boven zit, mag slechts tot 50 procent belang hebben in een commerciele zender. Tenslotte moeten de commerciele zenders evenals de publieke omroepen mee betalen aan het Bedrijfsfonds voor de pers.

Volgens minister d'Ancona kunnen de publieke zenders, als zij hun ervaring en talenten bundelen en creatief weten te gebruiken makkelijk de aanval van commerciele zenders afslaan. 'Ik ken de publieke mediawereld wel zo'n beetje; daar heb ik kunnen constateren dat er heel wat talent zit. Je moet je bovendien ook niet verkijken op de betekenis van een enkele quizmaster die door een commerciele zender wordt weggekocht.' De kans is niet erg groot dat CDA of PvdA weer punten vinden om een definitieve regeling van de positie van de electronische media te blokkeren. De zondagsreclame kan zo'n punt worden, maar dan zou het CDA het door haar gewenste voortbestaan van publieke omroepen op het spel zetten. Het is de vraag of de fractie zo ver zou willen gaan.

    • Rob Meines