Federatie voor een Democratisch China: bewind eindigt inchaos

RIJSWIJK, 12 mei - 'Waarom vreest iedereen de communistische partij zo, omdat iedereen haar vreest. Die vrees moeten we van ons afwerpen', zegt Wan Runnan, tot 4 juni 1989 China's meest succesvolle zakenman. Zijn computerbedrijf Stone was het paradepaardje van de Chinese economische hervormingen. De partij pronkte graag met de grootste prive-onderneming in de Volksrepubliek. Maar Wan Runnan steunde openlijk de democratische studentenbeweging en moest vluchten. Nu is hij secretaris van de Federatie voor een Democratisch China (FDC), de beweging van Chinese dissidenten in ballingschap, standplaats Parijs. Vandaag luistert Wan (44) in Den Haag de oprichting van de Nederlandse FDC-afdeling op. In het Rijswijkse restaurant Tropic Paradise - een 'Chinees' - legt de ex-directeur uit waarom Stone vorig jaar de studentenbeweging hielp. 'Eet u vooral veel', zegt hij eerst, 'dan kunt u beter vragen stellen' en neemt zelf nog een flinke hap van de kostelijke dis, het mes hanterend als een dolk. 'Het was van belang duidelijk te maken dat ons bedrijf de Chinese maatschappij op een nieuwe weg kon leiden. Daarom voerden we op eigen initiatief ook sociaal-wetenschappelijk onderzoek uit en gaven we de studenten voedsel en medicijnen en betaalden we hun advertenties'. Wan Runnan stichtte in 1984 het computerbedrijf Stone, dat met de nadruk op arbeidsprikkels en aggressieve verkoopmethoden in vijf jaar uitgroeide tot een bruisende firma van meer dan 1.800 mensen. Onder leiding van de gretige Wan profiteerde Stone van de economische hervormingen en wist in de binnenlandse computerbranche een marktaandeel van 80 procent te verwerven. In 1987 maakte het bedrijf een winst van 25 miljoen dollar. Filialen verrezen in Tokio, New York, Hongkong en Melbourne. Wan had zich voor juni '89 nooit intensief met politiek bemoeid, maar was wel, zoals zoveel Chinezen, uit ideele overweging lid geworden van de communistische partij. 'Ik ben voor de Culturele Revolutie lid geworden, want wij jongeren wilden allemaal het beste voor China, we koesterden illusies ten aanzien van de partij. Tijdens de Culturele Revolutie (van 1966-76 red.) zag ik in dat de partij boerenbedrog was. Met het aantreden van Deng in 1976 hoopte ik dat China door economische hervormingen alsnog een betere weg in zou slaan. 4 juni heeft ook deze illusie verpletterd.'

Dat het Volksbevrijdingsleger in de nacht van 3 op 4 juni op de mensen schoot was voor Wan een grote schok, want 'ons was altijd voorgehouden dat het leger van het volk was en van het volk hield'. Hij kwam op 8 juni 1989 aan in Hongkong voor een zakenreis en hoorde daar dat hij werd gezocht door het Chinese leger, terugkeer was onmogelijk. Via de Verenigde Staten belandde hij in Frankrijk. Na zijn vlucht werd Wan geroyeerd uit de partij op beschuldiging van 'het beramen en ophitsen van de contra-revolutionaire rebellie en deelname daaraan', de standaarduitdrukking.

In Parijs sloot Wan zich vorige zomer aan bij de kolonie van Chinese ballingen, waaruit in september de Federatie voor een Democratisch China voortkwam. Yan Jiaqi, een vroegere medewerker van de vorig jaar afgezette hervormingsgezinde partijleider Zhao Ziyang, werd gekozen tot voorzitter, studentenleider Wu'er Kaixi tot vice-voorzitter en Wan Runnan kreeg de post van secretaris-generaal. Sindsdien is hij 'werknemer' van de FDC en verkoopt met evenveel verve als vroeger computers nu standpunten van de Chinese oppositie. Over de financiele middelen van de FDC wil Wan niet veel kwijt. Hij zegt dat een derde van de kas wordt gevuld door geldschieters uit Hongkong, een derde door Taiwanezen en een derde door Chinezen van elders. Ondanks het feit dat Wan in China hooggeplaatst is op de lijst van gezochten, werkt hij nog steeds voor zijn vroegere bedrijf, dat na de bloedige onderdrukking van de democratische beweging op 4 juni normaal is blijven functioneren. Wan werkt uiteraard alleen voor de buitenlandse filialen van Stone. Een opmerkelijk feit is dat de helft van de winst die Stone in het buitenland maakt naar de Federatie gaat. 'Daarover heeft Peking niets te zeggen', meent Wan.

Een van de meest tot de verbeelding sprekende projecten van de FDC is het sturen van een zendschip - de Godin van de Democratie, genoemd naar het instant vrijheidsbeeld dat de studenten vorig jaar op het Plein van de Hemelse Vrede oprichtten - dat binnenkort voor de Chinese kust uitzendingen zal verzorgen gericht op de Volksrepubliek. Het schip werd voor 800.000 gulden in Engeland gekocht; het ombouwen kostte 2,7 miljoen. De FDC betaalde een deel, terwijl ook 19 Franse kranten een belangrijke financiele bijdrage hebben geleverd. Wan gaat binnenkort terug naar het verre oosten om mee te werken aan de uitzendingen van de Godin van de Democratie, evenals Yan Jiaqi. Hij is niet gerust op de goede afloop van de missie: 'De Chinese regering is tot verstrekkende maatregelen in staat, misschien gaan ze het schip wel bombarderen. Waarschijnlijk zullen ze eerst proberen het een Chinese haven binnen te slepen, de marine in de Zuidchinese Zee treft hiervoor al voorbereidingen.' Onverwachts heeft echter ook de gezworen vijand van communistisch China, Taiwan - nationalistisch China - bezwaren gemaakt tegen de manoeuvres van de 'Godin'. Een dezer dagen moet het zendschip de Noordtaiwanese havenstad Keelung binnenvaren, maar de regering in Taipei heeft gewaarschuwd dat de regels strikt in acht genomen zullen worden. Wan: 'Wij hebben tegen Taiwan gezegd: 'Waarom zijn jullie zo bang voor de Chinezen?' De Taiwanese regering zei: 'Jullie hebben niets te verliezen, wij wel' '. Volgens Wan zijn de Taiwanezen bang zijn voor communistisch China omdat ze 'stikken in de bezittingen' die ze niet kwijt willen raken.

Hij voorspelt dat het Chinese politieke systeem in chaos ten onder zal gaan na het overlijden van de sterke man Deng Xiaoping. Aangezien Deng 85 is, kan het niet lang meer duren. 'De Chinese economie is nu al reddeloos verloren. Er is sprake van nulgroei, inflatie en een buitenlandse schuld van 42 miljard dollar.'

Wan is na de chaos voor het vestigen van een democratie met meer dan een partij, maar 'niet te veel'.

'Voorop staat dat de alleenheerschappij van de communistische partij wordt doorbroken, er vrijheid van organisatie en een vrije pers komt.' Wan wijst op een papiermache model van een krijger onder keizer Qin Shi Huang - de originele terracotta-beelden, een heel leger uit de derde eeuw voor Christus , bevinden zich in Xian - en zegt schalks: 'Ik zie dat hij er ook in is geslaagd te vluchten.'