Bush: belofte maakt overheidsschuld

WASHINGTON, 12 mei - Meer dan twee eeuwen geleden ontketenden belastingtegenstanders de Amerikaanse revolutie door het storten van Britse thee in de haven van Boston. Nu verlamt de weerzin tegen belastingen het Amerikaanse bestuur.

President Bush dreigt bij hoogtij aan de grond te lopen. Slechte economische vooruitzichten maken de toekomstige belastingopbrengsten geringer en dwingen hem om terug te komen op zijn belangrijkste verkiezingsbelofte: 'lees mijn lippen, geen nieuwe belastingen'.

Belofte maakt overheidsschuld, want volgens begrotingsdirecteur Richard Darman kan bij ongewijzigd beleid het tekort over volgend jaar 160 miljard worden.

De president is verstijfd van angst om zijn grote populariteit te verliezen. Hij heeft nog geen enkel voorstel gedaan. Oud-president Nixon maande hem tijdens een televisie-interview deze week om flink te zijn: 'Populariteit is niet om ermee te hamsteren. Populariteit is om te gebruiken. De president moet een voorstel (tot belastingverhoging) doen en dat aan het Amerikaanse volk presenteren. Dan zullen ze het aanvaarden'.

En uit zijn hoofd gaf Nixon het voorbeeld van president Franklin Roosevelt die geen enkele politieke schade ondervond toen hij geheel in tegenstelling tot zijn verkiezingsbeloften belastingen en begroting naar tot dan toe ongekende hoogten deed stijgen.

Ook Ronald Reagan wist zich als gouverneur van Californie op elegante wijze te onttrekken aan een verplichting. Toen hem in in 1968 werd gevraagd of hij voor de staat belasting zou gaan inhouden, antwoordde hij: 'Nee, op dat punt zitten mijn voeten vast in beton'.

Later overreedden zijn stafleden hem om het toch te doen. En bij een persconferentie zei hij: 'Het geluid dat je hoort, komt van het barsten van het beton rond mijn voeten'. Reagan heeft gedurende zijn ambtstermijn wel twaalf keer belastingen verhoogd. Hij gaf er alleen andere namen aan: revenue, revenue enhancers, user fees. Ondanks drastische verlagingen in de inkomstenbelasting was onder Reagan de totale belastingdruk sinds Carter nauwelijks gedaald en volgens sommigen zelfs gestegen. Veel lokale overheden moesten zelf bijspringen en extra heffingen opleggen om te compenseren voor de meer passieve federale overheid. Ook de president peinst nu of het woordenboek de politieke wil een handje kan helpen. Het tekort houdt de rentes hoog, terwijl de economie aan de rand van een recessie staat. Verdere defensiebezuiningen bieden geen soelaas. De zogenoemde Gramm-Rudman-wet moet het tekort voor volgend jaar automatisch tot 60 miljard terugbrengen. Tot nu toe hebben regering en Congres zich aan deze wurggreep weten te ontworstelen door te zonnige schattingen te maken van toekomstige tekorten.

Er zijn ook argumenten tegen belastingverhoging die juist een recessie kunnen veroorzaken omdat de overheid dan geld slokt ten koste van de afzet van wankelende bedrijven. Afgezien van dit economische dilemma heeft de belastingverlamming de effectiviteit van de president aangevreten. Hoewel hij in toespraken mooie ideeen uit over verbetering van het onderwijs, aanpak van milieuvervuiling en herstel van wegen en bruggen, kan hij deze beloften niet uitvoeren door geldgebrek. Ook internationaal neemt Amerika, het land met een van de laagste belastingpercentages in de geindustrialiseerde wereld, steeds minder verplichtingen op zich. Voor de Republikeinen is de oppositie tegen belastingen een belangrijk verkiezingsstrijdpunt. President Reagan had dit thema er al ingehamerd door zijn slogan: 'De Republikeinen zijn de partij van de 4e juli (dag van Amerikaanse onafhankelijkheid) en de Democraten zijn de partij van de 15e april (laatste dag voor inleveren van belastingformulieren)'.

Dit jaar worden een derde van de senaat en het hele Huis van Afgevaardigden herkozen en Republikeinse kandidaten vragen de president om van een verhoging af te zien. 'Het probleem is dat de Republikeinen de partij van sterke defensie en lage belastingen is geweest. Het strijdpunt van sterke defensie is verdwenen en nu verdwijnt het andere ook nog', zei een Republikeinse opiniepeiler tegen de Washington Post. De kiezers hebben een dubbelzinnige houding tegenover meer belastingen. Ze zijn meer dan vroeger bereid om te betalen voor diensten als goede wegen en goede gezondheidsvoorzieningen. De experimenten van inwoners van dorpen in New England die na een belastingverlaging plotseling hun politiemacht gehalveerd zagen en het zonder vuilophaaldienst moesten doen, hebben indruk gemaakt. Het idee van een algemene gezondheidsverzekering krijgt zelfs groeiende aanhang. Gebleken is dat Amerikaanse verzekerden niet gezonder zijn maar toch meer betalen dan de inwoners van Canada die allemaal recht op gezondheidszorg hebben. Toch heerst er grote angst dat de extra-belastingopbrengsten verspild worden. 'Waarom moeten wij voor het spaarbankschandaal betalen. Waarom doet de overheid dat niet?', vroeg een kiezer tijdens een politieke bijeenkomst. Het spaarbankschandaal kost de overheid waarschijnlijk 500 miljard dollar. De Bush-regering weet nog niet of ze de 40 miljard die de overheid volgend jaar aan de redding van failliete spaarbanken kwijt is door een kosmetische ingreep buiten de begroting gaat houden. Dat geeft slechts tijdelijke verlichting.

Als ijkpunt voor de stemming van de kiezers is een referendum op 5 juni in de staat Californie over een verdubbeling van de benzine-accijns. In Californie begon in de jaren zeventig de nationale belastingrevolte. Verwerping van de accijnsverhoging zal nationale politici nerveus maken. Aanvaarding heeft minder betekenis. Anders dan de federale belasting gaat de opbrengst van de Californische accijns niet naar uit de bocht gevlogen financiers maar naar een duidelijk omschreven doel: verbetering van het vervallen wegennet.

Omdat Bush niet als enige verantwoordelijk wil zijn voor het optrekken van het belastingpeil, heeft hij de leiders van het Congres voor dinsdag uitgenodigd om mee te beslissen. De politieke leiders mochten voorstellen doen 'zonder er politiek voor te worden gekastijd', zei de woordvoerder van het Witte Huis.

Maar de Democraten voelen zich als Roodkapje die net een uitnodiging van de Grote Wolf in de bus heeft. De emoties liepen nog hoger op, toen de chef staf van het Witte Huis, John Sununu, de Republikeinse verkiezingskandidaten geruststelde door anoniem aan de Washington Post te zeggen dat 'belastingen niet het juiste antwoord waren' op de begrotingsperikelen. De Democraten mochten hun beste argumenten voor belastingverhoging op tafel leggen maar 'ze waren de vorige keer niet overtuigend en ze zijn waarschijnlijk nu ook weer niet overtuigend', aldus Sununu. Hierop ontstond onder de Democraten een nieuwe golf van woede die ternauwernood gesust is. 'De president moet ons vertellen hoe de crisis eruit ziet en wat hij eraan wil doen', was de conclusie van New Yorks Afgevaardigde Schumer.

    • Maarten Huygen