Saul Bellow

In een van zijn vroege verhalen, Looking for Mr. Green, beschrijft Saul Bellow de omzwervingen van een onbeduidende ambtenaar in de zwarte wijk van Chicago. Het is de tijd van de Depressie, en Grebe, zoals de hoofdpersoon heet, is er op uitgestuurd om een oude invalide man een cheque van de bijstand te geven. Mr. Green blijkt niet te vinden. Zijn straatarme buren, van nature argwanend tegenover overheidsfunctionarissen, lijken zich van de domme te houden. Of misschien bekommeren ze zich gewoon niet om hun medebewoners. Niet ontmoedigd houdt Grebe vol dat iemand die een naam heeft ook gevonden kan worden. Zijn zoeken naar Mr. Green wordt een poging te bewijzen dat het leven van een gewoon individu er toe doet - zelfs al woont het in de onpersoonlijkste achterbuurt. Als Grebe er uiteindelijk in slaagt het huis van Mr. Green te vinden, overvalt hem een gevoel van euforie; het is zelfs niet erg dat hij de cheque niet persoonlijk aan Mr. Green kan overhandigen 'For after all... he could be found.'

Looking for Mr Green is typerend voor het oeuvre van Bellow. Het is een stedelijke tragikomedie waarin precieze beschrijvingen worden afgewisseld met geestige dialogen; daarnaast is het een ontroerende uitwerking van Bellows belangrijkste thema: het verzet van het individu tegen de allesvermalende samenleving. De moderne mens mag dan in theorie vrij zijn, in werkelijkheid is hij vogelvrij, bedreigd door de ontmenselijkende realiteit van het leven in de grote stad. Veel van Bellows hoofdpersonen zijn 'dangling men'; complexe persoonlijkheden, zoals Augie March die voortdurend in de problemen komt door zijn 'verlangen weerstand te bieden en 'nee!' te zeggen', of zoals Moses Herzog die zich afvraagt 'wat het betekent een mens te zijn. In een stad. In een eeuw. In een overgangsperiode. In een massa... In een samenleving die geen gemeenschap was en het individu devalueerde.' Bellows helden stuiten keer op keer op de vervlakking en de verdorvenheid van de maatschappij; Mr. Sammler bewoont een planeet waarop zijn kennis geen enkele waarde heeft; Charlie Citrine (uit Humboldt's Gift) is een succesvol schrijver, maar kan zich niet staande houden in de onderwereld van Chicago; en de wereldberoemde botanicus in More Die of Heartbreak gaat bijna te gronde aan de moderne seksualiteit. Toch schrijft Bellow geen pessimistische boeken.

Zelfs in de jaren zestig en zeventig, toen de Amerikaanse literatuur gedomineerd werd door een apocalyptische stemming, liet hij zijn romanfiguren gelouterd, soms zelfs gelukkig, uit hun beproevingen komen. Er is altijd hoop in de boeken van Bellow, want de mens kan altijd volledig, verstandig en vergevingsgezind worden.

Vijfendertig jaar na Looking for Mr. Green is Saul Bellow een beroemd schrijver: zijn personalia op de schutbladen van zijn meest recente novellen zijn inmiddels teruggebracht tot drie korte mededelingen: in 1976 kreeg hij de Nobelprijs; het jaar daarvoor won hij met Humboldt's Gift de Pulitzer Prize; en hij is de enige schrijver in het bezit van drie National Book Awards - voor The Adventures of Augie March (1953), Herzog (1964), en Mr. Sammler's Planet (1970). Voor velen is Bellow de grootste Amerikaanse schrijver van na de oorlog - iemand die, wars van de literaire modes van het moment (modernisme, postmodernisme, engagement), doorschreef aan een veelzijdig oeuvre dat behalve diepzinnig ook nog eens echt humoristisch is.

Saul Bellow werd als Solomon Bellows in 1915 geboren in Lachine, Quebec (Canada). Zijn ouders waren Joods-Russische emigranten uit St. Petersburg. Toen Bellow acht was, verhuisde de familie van de achterbuurten van Montreal naar Chicago, de stad die zo'n belangrijke rol zou spelen in Augie March, Humboldt's Gift en The Dean's December (1982). Afgestudeerd in antropologie en sociologie, koos Bellow voor een carriere als schrijver. Zijn eerste verhalen publiceerde hij in de linkse Partisan Review, zijn debuutroman Dangling Man kwam uit in 1944. Het kernprobleem van dit kafkaeske verhaal - hoe past het individu zich aan aan de moderne tijd - zou in Bellows romans voortdurend opduiken.

Bellows boeken lezen als moderne variaties op de realistische Europese romans uit de negentiende eeuw. Tegelijkertijd zijn ze diep geworteld in de Amerikaanse literaire traditie. Zijn grote romanfiguren kunnen zo worden bijgezet in de rij rebelse individuen (kapitein Ahab, Huckleberry Finn, Holden Caulfield) die de Amerikaanse literatuur haar eigen gezicht geeft. En zoals zoveel schrijvers voor hem komt Bellow in zijn werk voortdurend terug op een centrale vraag: wat is de plaats van Amerika en de Amerikanen in de wereld? Het antwoord moeten de hoofdpersonen van Bellow schuldig blijven. Maar hun verhalen zijn belangrijker. Want, zou Augie March zeggen, 'reality comes from giving an account of yourself'.