Recycling plastic artikelen op groter schaal toegepast; De wegwerpcollectie

'Wegwerpprodukten zijn rijp voor het museum', zegt Jan Juffermans, beleidsmedewerker van het milieu-educatie- en voorlichtingscentrum De Kleine Aarde in Boxtel. Een paar maanden geleden zag hij in een stationskiosk een wegwerp-fotocamera in de uitverkoop liggen. Een aanwijzing, volgens hem, dat de wegwerpmaatschappij haar einde nadert. Het succes van The Body Shop, de Engelse keten van cosmetica-winkels waar men lege verpakkingen kan terugbrengen of laten hervullen, zou daar ook op wijzen. Net als de trend in milieuvriendelijker wegwerpartikelen, zoals schadeloos verbrandbare plastic tasjes, bruine koffiefilters en de pas onder de naam Beluga geintroduceerde papieren zakdoekjes en WC-papier vervaardigd van ongebleekte celstof - 'een stap in de goede richting', volgens Juffermans.

De Kleine Aarde is daarom, 'nu het nog kan', een collectie aan het verzamelen voor een op het eigen terrein in te richten Wegwerpmuseum. Toekomstige generaties zullen zich daar kunnen verbazen over de verspilling van onze samenleving, maar vooral is het museum bedoeld om het huidige publiek bewust te maken van de gevolgen van het Grote Weggooien. Na verscheidene oproepen kreeg het milieucentrum tientallen artikelen uit de wegwerpmaatschappij toegestuurd: een zakje met tien wegwerp-washandjes, niet-herlaadbare zaklantaarns, plastic eierdopjes van de ontbijttafel van een hotel, regenjassen van doorzichtig plastic, wegwerp-scheergerei, fotocamera's, pennen, aanstekers, allerhande medische attributen en een hele reeks plastic en kartonnen bekertjes.

Aardolie 'Wij vinden het asociaal om dingen als waardeloos weg te gooien terwijl de grondstoffenschaarste zo groot is', zegt Juffermans. 'Als we op het huidige niveau doorgaan met bij voorbeeld het gebruik van aardolie, waar ook plastic van wordt gemaakt, dan hebben we nog maar voorraden voor dertig jaar. Waarbij er al rekening is gehouden met een percentage aan nog onontdekte olievelden en ook met de exploitatie van nu nog te kostbare bronnen. Bij het huidige gebruik wordt bovendien tachtig procent van de grondstoffen opgemaakt door een kwart van de wereldbevolking, namelijk de rijke landen.' Het kopje koffie dat op de redactieburelen van deze krant door automaten wordt geserveerd in plastic bekertjes, krijgt opeens een wrange bijsmaak. Per dag gebruiken de redacteuren bij het maken van deze krant ruim 750 kopjes koffie. Per jaar gooien zij met elkaar dus 195.000 plastic bekertjes weg. Een bekertje weegt bijna vijf gram, wat betekent dat NRC Handelsblad per jaar nagenoeg een ton plastic weggooit.

Om ons te behoeden voor een naderende ondergang probeert de milieubeweging enerzijds de overheid ervan te overtuigen dat de grondstoffenprijzen omhoog moeten en anderzijds het gebruik van duurzame produkten en de recycling daarvan te stimuleren. 'Onze regering heeft tot nog toe niet de moed en de visie gehad om de onwerkelijk lage prijs voor fossiele energie aan te pakken', zegt Juffermans. 'Milieuvriendelijke produkten zouden goedkoper moeten worden ten opzichte van artikelen die het milieu meer belasten. Daarom zou er ook een hoge 'eco-tax' op wegwerp-artikelen moeten worden geheven. Vaak zijn deze artikelen zo goedkoop dat de consument die veel te gemakkelijk koopt.' Uit het uitgelekte concept van het Nationaal Milieubeleids Plan-plus (NMP+) blijkt dat milieuminister Alders aankoerst op een verbod op reclame voor wegwerpartikelen. Ook is er sprake van statiegeld op wegwerpverpakkingen, maar ondanks het credo dat de vervuiler betaalt, is een 'eco-tax' niet aan de orde. Eind mei wordt de definitieve versie van het NMP+ openbaar. Op het gebied van de recycling krijgen de milieu-activisten overigens steeds meer gehoor bij het bedrijfsleven. Zeker in de kunststoffen-industrie wordt op vele niveaus onderzoek gedaan naar mogelijkheden kunststof-produkten na gebruik terug te brengen in het produktieproces. In veel gevallen gebeurt dat zelfs al. Plastic wegwerp-camera's komen bij voorbeeld altijd weer terug naar het ontwikkellaboratorium omdat men de film niet zelf uit de camera kan nemen. Kodak Nederland brengt de gebruikte camera's naar een bedrijf dat er weer bermpaaltjes en kleerhangertjes van maakt. Eind dit jaar is Kodak bovendien van plan een proef te nemen met in het laboratorium hervulbare camera's, die de klant toch maar een keer kan gebruiken. Vooral de goedkope onderwater- en panoramacamera's blijken een groot succes.

De Plastic Folie Industrie (PFI), 's lands grootste producent van plastic draagtasjes, introduceerde onlangs tasjes met een 'garantiemerk voor herverwerkt polyetheen'. Niet op de bodem, zoals nu al wel gebeurt, maar rechtsboven op de zijkant staat op deze tasjes gedrukt dat het een 'come back bag' betreft, een tasje dus dat van gebruikt materiaal is gemaakt en dat bovendien in de verbranding onschadelijk is. De tasjes zijn ook van dikker materiaal gemaakt zodat ze vaker dan een keer gebruikt kunnen worden. 'Al was het maar om je fietszadel te bedekken', aldus een medewerker van het bedrijf. 'Er zijn veel vooroordelen over plastics', zegt mevrouw Simons van de Nederlandse Federatie Kunststoffen (NFK). 'Alle plasticsoorten worden door het publiek over een kam geschoren, maar PVC is niet hetzelfde als polyetheen. Uit onderzoeken blijkt dat in veel gevallen kunststoffen, bij voorbeeld voor verpakkingen, minder milieubelastend zijn dan traditionele materialen, als het hele proces, van produktie tot en met vernietiging, wordt vergeleken.'

De NFK probeert met overheid en bedrijfsleven oplossingen te zoeken voor recycling-methoden. Simons: 'De techniek is er wel, maar de inzameling is nog een bottleneck. Verder moet er een mentaliteitsverandering bij het publiek komen, niet alleen om gebruikte artikelen weer in te leveren, maar ook om recycling-produkten te accepteren die er niet zo mooi en glanzend uitzien als we nu gewend zijn.'

Serviezen

Een van de grootste kunststofproducenten van Europa is de Amsterdamse firma De Ster, marktleider in vliegtuigserviezen. Behalve disposable serviezen voor eenmalig gebruik, maakt men daar ook steeds meer zogenaamde rotables, plastic serviessystemen die meermalen gebruikt kunnen worden. Het bedrijf gaf onlangs een brochure uit om een aantal vooroordelen over de relatie kunststoffen en milieu weg te nemen. Bij voorbeeld over de weggooi-serviezen die tot voordeel hebben dat ze in de afvalverwerkingsoven het verbrandingsproces gaande houden zonder dat olie of andere fossiele brandstoffen toegevoegd hoeven te worden. En de rotables, die zoveel vriendelijker lijken, moeten wel steeds afgewassen worden, wat het oppervlaktewater weer belast. Het serviezenbedrijf is, in samenwerking met de grondstoffenleveranciers en de afnemers, druk doende een recyclingsysteem te onderzoeken, waarbij de gebruikte serviezen weer terug worden gebracht in het produktieproces. Om dat te vergemakkelijken onderzoekt men de mogelijkheid om een internationaal aanvaarde codering voor de gebruikte plastic-soort op de produkten aan te brengen. Men hoopt zo 'het milieu te ontzien en efficient om te springen met kostbare grondstoffen en schaarse energie'.

Behalve communicatieve motieven, zijn er dus ook economische drijfveren voor bedrijven om minder milieubelastend te werken.

Onlangs begon de Vereniging Milieudefensie een actie 'Weg met wegwerp', om te beginnen gericht tegen de kartonnen melkverpakking. Zo'n duw heeft het wegwerptijdperk nog hard nodig, maar de eerste wegwerpartikelen zijn al verdwenen. In Boxtel zoekt men nog naar niet meer verkrijgbare wegwerpkleding, jurken bij voorbeeld, en een radio waar geen nieuwe batterij in kan.