'Nobby' Blums uitzichtloze strijd tegen saaie Rau

DUSSELDORF/BAD GODESBERG, 11 mei - De kleine CDU-lijsttrekker 'Nobby' Blum staat achter de katheder en trotseert aanhoudende fluitconcerten van plaatselijke Chaoten (krakers), die zijn komen onderzoeken of de gebeurtenis tot een rel kan worden bevorderd. Ze sarren de brave CDU-aanhang aan de andere kant van het politiecordon met opgestoken middenvingers en Oostduitse vlaggen waar de sikkel en hamer niet uit zijn geknipt.

Norbert Blum houdt zich met beide handen aan de verste rand van de katheder vast en trekt zich daaraan naar voren en omhoog op de momenten dat zijn tekst meer stemverheffing vraagt. Direct onder het zo op en neer wippende hoofd hangt de das, die met een brede strop de bovenste losse hemdknoopjes zo'n beetje bij elkaar in de buurt houdt. Een bijna randloos brilletje doet de rest. Het is net Kasperle (Jan Klaassen), zegt een mevrouw lachend - waarmee ze in een woord het tekort van de kandidaat samenvat. Als de spreker zo opveert volgt er doorgaans iets uit de CDU-rubriek missers van Johannes Rau, de 59-jarige sociaal-democratische minister-president van Noordrijnland-Westfalen.

Zondag zijn de verkiezingen voor het parlement van deze Westduitse deelstaat, die de meeste kiezers telt: ruim 13 miljoen. Rau behaalde vijf jaar geleden met 52,1 procent de absolute meerderheid en bezorgde de CDU een zware nederlaag (36,5 procent). Het is een warme voorjaarsavond vlak bij de Rijn. Norbert Blum staat op de Marktplatz voor het raadhuis van Dusseldorf, de hoofdstad van de deelstaat. Dat is in de Altstadt, een misschien iets te mooi gerestaureerd groot horeca-fort. Daar zitten in de zijstraatjes even verderop honderden welgedane mensen op terrasjes Libanees, Afghaans, Vietnamees of - gewoner al ter plaatse - Turks te eten. Of zij staan, wat jonger, in de aangrenzende Jan Wellemstrasse op de stoep voor het zeer volle cafe Zum Uerige met grote glazen bier in de hand rustig de wereld door te nemen.

Verkiezingen? Dat er om de hoek in de open lucht een verkiezingsbijeenkomst gaande is, dat daaraan zelfs een routineus veldslagje tussen de politie en de Chaoten vooraf ging, dat bondskanselier Helmut Kohl er nog zal spreken - dat doet deze burgerij kennelijk zeer weinig. Dat de verkiezingscampagne maar in heel kleine kring opwindend is blijkt hier letterlijk. Dat verandert zelfs niet als even later aan de Marktplatz van alternatieve zijde tomaten en eieren naar Kohl en Blum worden gegooid en Kohl aanmoedigend roept dat de politie misschien maar even moet laten zien 'wie er in dit land de baas is op straat'.

Blum zegt voetballiefhebber te zijn, dat blijkt in deze elektorale hoogtijdagen ook uit CDU-fotomateriaal. Hij heeft vast gehoord van de gedrongen waterdrager Nobby Stiles, die in de jaren zestig bij Manchester United als vroeg tandeloze middenvelder het 'vuile werk' opknapte voor sterren als Dennis Law, George Best en Bobby Charlton. Nobby is dus ook de koosnaam van de 54-jarige minister van sociale zaken en volksgezondheid in Kohls kabinet in Bonn. Daarin vervult hij echter sinds 1982 bepaald niet de rol van waterdrager, laat staan die van Jan Klaassen. Integendeel, hij geldt als een van de creatieve ministers. Zijn in vroeger jaren zo gesmade herziening van het Westduitse gezondheidsstelsel begint intussen resultaat te krijgen, de kosten dalen. Maar toch, dat is het verdrietige voor hem, gaat de vergelijking wel enigszins op. Want de autodidact Blum staat hier in Dusseldorf in feite, loyaal in dienst van de kanselier voor een onmogelijk karwei. Na de nederlagen van zijn collega-ministers Topfer (milieu) en Klein (woordvoerder) in Saarland en in Munchen lijkt zondag Blum aan de beurt. Na het verkiezingsdebacle van 1985 vroeg Kohl hem om Rau te lijf te gaan en CDU-voorzitter te worden in Noordrijnland-Westfalen, waar de onspectaculaire Rau al premier is sinds 1980. In 1987 verloor hij, nogal halfhartig gesteund door een partijvriend als Willy Brandt, als SPD-kandidaat-kanselier de bondsdagverkiezingen van Kohl. Maar die klap is hij te boven, hij ligt in opiniepeilingen een straatlengte voor op Blum, die - alle kiezers weten het - bij een nederlaag gewoon in Bonn blijft en dan niet naar het parlement in Dusseldorf komt. Kohl weet dat Blums kans op een nederlaag tegen Rau groot is, hij treedt dus niet al te vaak samen met hem op. In de afgelopen tien jaar is de deelstaat een structurele crisis in haar oude kolen- en staalsector veel beter te boven gekomen dan het geval was in, zeg, Lotharingen, de Borinage en de Engelse Midlands. In de dienstensector en de moderne (milieu)technologie is veel alternatieve werkgelegenheid ontstaan. En al is de economie van Noordrijnland-Westfalen dan niet te vergelijken met die van Beieren of Baden-Wurttemberg, Rau's leus: we worden weer nummer een in Duitsland, slaat aan. 'Het socialisme vertrekt, Blum komt!', hebben CDU-strategen als tegenparool bedacht.

Twee dagen eerder was Rau te beluisteren in de Stadthalle van de ambtenaren- en diplomatenstad Bad Godesberg, die een CDU-bolwerk is. De gedegen premier kreeg in de half lege zaal bijna alleen partijgenoten te zien. Wel applaus, geen tegenwerpingen. Hij noemde bereikte cijfers, kondigde nieuwe cijfers aan. Een atmosferisch hoogtepunt was er toen de aanstaande verkiezingswinnaar zijn jasje uitdeed en in een roze gestreept overhemd met witte boord gedegen verder sprak. In ruim anderhalf uur kreeg mijn toch stevige klassement saaie verkiezingsbijeenkomsten een nieuwe koploper: Johannes Rau in Bad Godesberg.

De spannendste verkiezingen in de Bondsrepubliek zijn zondag in een andere grote Westduitse deelstaat: Nedersaksen. Daar scoorde CDU-premier Ernst Albrecht in 1986 met 44,3 procent maar weinig meer dan lijsttrekker Gerhard Schroder van de SPD (42,1). Albrecht kon er met de liberale FDP, die met 6 procent juist boven de kiesdrempel van 5 bleef, dus net een meerderheid vormen. Die meerderheid beleefde de afgelopen jaren zoveel interne schandalen dat een half jaar geleden niemand wat voor de verkiezingskansen van de zittende coalitie gaf.

Maar Nedersaksen heeft een lange grens met de DDR. De omwenteling daar en de economische perspectieven die dat voor de tot nu toe 'lege' grensstreek meebrengt hebben, met de recente vriendelijke politieke termiek voor Kohl en de CDU in Bonn, de prognoses doen veranderen. Om het premierschap in Hannover zijn Schroder en Albrecht nu in een nek-aan-nekrace gewikkeld, volgens de laatst bekende opiniepeilingen met een licht voordeel voor de laatste. Ook Albrecht heeft enkele weken geleden een nieuwe, zondag mogelijk beslissende troefkaart gekregen. De door Kohl matig beminde maar bij vrouwelijke kiezers nogal populaire bondsdagvoorzitter Rita Sussmuth is van plan om de leidster van de CDU in Nedersaksen te worden. Zij is naar Hannover gekomen om, in de loop van de komende jaren, Albrecht af te lossen als premier.

Er is ook een nationale reden waarom de deelstaatverkiezingen in Nedersaksen spannender zijn dan die in Noordrijnland-Westfalen. Als de coalitie van Albrecht in Hannover namelijk zondag haar meerderheid verspeelt gaat in de voor wetgeving onmisbare Bondsraad ook de krappe meerderheid verloren die CDU/CSU en FDP er hebben. En dat zou het regeerwerk van Kohls kabinet in Bonn een flink stuk moeilijker maken.