Bizar paleis als bekroning van een onfeilbaar bewind

Sinds Kerstmis 1989 kent iedereen de grote, pompeuze gebouwen die in Boekarest het decor vormden van de opstand tegen het communistische bewind. Het meest geliefde object van de persfotografen was het immense Volkspaleis, liefst met een krom, oud vrouwtje of een eenzaam hondje op de voorgrond als contrast. Al voor de val van Ceausescu drongen berichten tot de Westerse pers door dat een historische woonwijk plaats had moeten maken voor dit paleis, maar het bleef vrij onduidelijk wat er precies aan de hand was.

De Fondation pour l'Architecture in Brussel stuurde een journalist, twee architecten en een cineast naar Boekarest om het uit te zoeken. Gisteren werd hun verslag gepresenteerd tijdens een debat over de vraag wat er in de toekomst met het Volkspaleis moet gebeuren. Het debat was al snel afgelopen: binnen twintig minuten waren alle aanwezigen het met elkaar eens dat afbraak van het monsterlijke gebouw geen zin heeft. Het verslag zelf, dat de vorm van een tentoonstelling heeft gekregen , was boeiender. De foto's, tekeningen en de maquette, maar vooral de film met een interview met de archiitecte van het Volkspaleis Anna Petrescu geven een indringend beeld van de architectuur onder een totalitair regime.

Zelfs na de stroom publikaties over de absurditeit van het Ceausescu-regime, die de verbazingsdrempel toch aanzienlijk heeft verhoogd, is de tentoonstelling verbijsterend. Ceausescu wilde een stad die paste bij zijn onfeilbare bewind. Na de aardbeving van 1977 liet hij niet alleen een megalomaan paleis ontwerpen, maar ook een vier kilometer lange en voor de weinige Dacia's veel te brede boulevard die nu dwars door de oude stad loopt. Langs deze boulevard zijn vierduizend appartementen gebouwd in een classicistische stijl die lijkt op die van de Spaanse architect Ricardo Bofill in zijn woningbouwprojecten. De boulevard loopt uit op een plein, eigenlijk meer een grote vlakte, waar het Volkspaleis en enkele ministeries zijn gebouwd.

Het Volkspaleis moest de bekroning worden van het nieuwe Boekarest. Volgens de tentoonstellingsmakers hebben 400 architecten en 20.000 arbeiders vijf jaar lang aan dit gebouw gewerkt, aantallen die na de onjuist gebleken berichten over 60.000 doden bij de opstand toch enige achterdocht wekken. Wat nog het meest frappeert in de uitgevoerde plannen voor het nieuwe Boekarest is de bizarre mengeling van zorgvuldigheid en wonderlijke willekeur. Zo zijn op de tentoonstelling fascinerende foto's te zien van eeuwenoude kerken die van hun fundamenten zijn getakeld en via een speciaal aangelegde spoorbaan worden verplaatst. Maar andere, even waardevolle kerken en talloze oude gebouwen werden rigoreus met de grond gelijk gemaakt. De boulevard zelf past in de traditie van rationele stedebouw van architecten als Haussmann en Le Corbusier, maar voor de stad als geheel werd geen plan gemaakt, zodat de boulevard en het Volkspaleis nu een gapende wond in het stadsweefsel vormen.

De boulevard en het Volkspaleis zijn een laatste stuiptrekking van het socialistisch realistische architectuur die in Roemenie, net als in de andere Oosteuropese landen, na de dood van Stalin was vervangen door een gortdroog functionalisme. Ceausescu ging zich in de jaren tachtig niet alleen steeds meer gedragen als Stalin, maar kreeg ook eenzelfde voorkeur als zijn Russische voorganger voor eindeloze, kaarsrechte straten met grote gebouwen die rijkelijk zijn voorzien van zuilen, bogen en tympanen. Hij ging zelfs zo ver dat hij het Nationaal Theater, dat in 1973 in de toen nog heersende zakelijke stijl werd voltooid, heeft laten voorzien van een nieuwe, rijk versierde facade.

Niet bekend

    • Bernard Hulsman
    • M 27
    • Zo. 11-19 Uur
    • M Vr. 12.30-19 Uur
    • Brussel. Geopend
    • Rue de L'Ermitage 55
    • Bucarest. La Ville Et Le Pouvoir. t