Leider van 'linkse' Sovjet-oppositie op Sacharov-congres: 'Gorbatsjov is een bolsjeviek'

AMSTERDAM, 10 mei - Pogingen van president Gorbatsjov de Sovjet-Unie bij elkaar te houden zullen slechts leiden tot chaos en burgeroorlog. De leiders in het Kremlin moeten aanvaarden dat er geen toekomst meer is voor de Unie. Bloedvergieten kan alleen worden voorkomen door de Unie te vervangen door een 'verdragsorganisatie van onafhankelijke staten'. Joeri Afanasjev, een vooraanstaande 'linkse' opposant van de regering-Gorbatsjov, heeft dat gisteren gezegd op de eerste dag van het Sacharov-congres in Amsterdam. De historicus Afanasjev is lid van het Congres van Volksafgevaardigden, waarin hij opereert als leider van de radicaal hervormingsgezinde Interregionale Groep. De kerngeleerde Andrej Sacharov maakte tot zijn dood in december vorig jaar deel uit van deze groep.

Volgens Afanasjev is het niet meer mogelijk partij en staat in Sovjet-verband te hervormen. Er moet volledig worden gebroken met alle sociale, economische en politieke structuren die sinds de revolutie van 1917 zijn opgebouwd. 'Het gebouw opnieuw verven of restaureren is uitgesloten', aldus Afanasjev die twee weken geleden zijn lidmaatschap van de communistische partij van de Sovjet-Unie heeft opgezegd. Hij was een der oprichters van het Democratisch Platform dat de communistsische partij van binnenuit wil hervormen.

Afanasjev verwijt de huidige machthebbers in het Kremlin dat zij het bestaan van oppositiegroepen, zowel linkse als rechtse, slechts voor de schijn accepteren. 'De regering van vandaag is nog even bolsjevistisch als de regering van vroeger. Geheel in lijn met de bolsjevistische traditie wordt elke dialoog met de oppositie geweigerd', aldus Afanasjev. 'Gorbatsjov en de zijnen menen volgens de communistische traditie de wijsheid en het succes van de centrale macht te belichamen.' Het optreden van Moskou tegen de naar soevereiniteit strevende Baltische republieken noemt Afanasjev 'koloniale politiek'.

De interventies van Moskou - niet alleen in de Baltische landen maar ook in de republieken Armenie, Azerbajdzjan en Georgie - kunnen de Sovjet-Unie echter niet bij elkaar houden. 'Integendeel. De voornaamste bron van spanningen in de Sovjet-Unie is het koloniale streven van Moskou de huidige staat te conserveren. Het is niet de vraag of de Sovjet-Unie uiteen valt, de vraag is hoe dat gebeurt. Gorbatsjov weigert dat in te zien.' Op het tweedaagse Sacharov-congres, in het Amsterdamse Instituut voor de Tropen, werd gisteren de Nederlandse vertaling van de memoires van Sacharov gepresenteerd. Het is de allereerste vertaling uit het Russisch. De Engelse editie verschijnt in juni.

Op het congres wordt de balans opgemaakt van 'vijf jaar Gorbatsjov'. Afanasjev erkende dat de huidige Sovjet-president als instigator van de 'perestrojka' belangrijk werk heeft verricht. In de afgelopen jaren is Gorbatsjov echter 'afgegleden naar rechts' en zijn politiek is nu nog slechts 'conservatief'. De Amerikaanse politicoloog prof. Peter Reddaway schetste in zijn congresbijdrage een gitzwarte toekomst: 'De Sovjet-Unie lijkt op weg naar anarchie. De autoriteit van de communistische partij is vernietigd en er is geen enkele andere institutie voor in de plaats gekomen. De economie zinkt in een diepe crisis, zakt weg in het moeras tussen centralisatie en markt. En de sociale integratie wint terrein door stijgende criminaliteit en etnische onlusten'. Reddaway trekt hieruit de conclusie dat op korte termijn 'staatsgrepen, pogingen tot staatsgreep, revolutie en zelfs burgeroorlog zijn te verwachten. Als de centrale regering erin slaagt haar gezag te herstellen onder post-Gorbatsjov-leiderschap kan het proces misschien minder turbulent verlopen. Maar dat lijkt me niet waarschijnlijk. Te veel sterke en verschillende machten winnen aan kracht.'