Ontkoppeling

DE DIPLOMATIE IS uitgebreid met een nieuw begrip, 'ontkoppeling'. Zoals het dogma van de 'koppeling' - kruisraketten in Europa zijn nodig om de Amerikaanse verzekering van de Europese veiligheid 'zichtbaar' te maken - jarenlang het veiligheidsdebat verduisterde, dreigt de 'ontkoppeling' het overleg over de Duitse eenwording te belasten.

In het twee-plus-vier-overleg had minister Sjevardnadze zaterdag jongstleden laten weten dat wat de Sovjet-Unie betreft de regeling van de interne en de externe aspecten van de Duitse eenheid niet onvoorwaardelijk in de tijd behoefde samen te vallen. Het was niet noodzakelijk dat beide kwesties in dezelfde overgangsperiode zouden worden afgerond. Na de totstandkoming van een Duits parlement en een Duitse regering zouden er zeker nog gedurende enkele jaren (geallieerde) maatregelen van kracht blijven die met de regeling van de externe aspecten samenhingen. De Duitsers lieten later in het weekeinde triomfantelijk weten dat niets de Duitse eenheid meer in de weg stond.

DE EERSTE die voorzover op dit moment is na te gaan verzet aantekende was minister Van den Broek. Met verve maakte hij van de gelegenheid gebruik: maandag aan de lunch van een bijeenkomst van de Raad van Ministers van Buitenlandse Zaken van de Europese Gemeenschap. Een relatief supranationaal forum met een verdragsmatig beperkte taak werd, zij het formeel 'in de marge', geconfronteerd met een Nederlandse verhandeling over de Duitse soevereiniteit, de Duitse relatie tot de voormalige geallieerden en de risico's voor heel Europa en heel de Atlantische wereld wanneer de Duitse eenheid tot stand zou komen zonder dat de externe aspecten daarvan afdoende waren geregeld. De vraag: behoort Duitsland 'gedurende de overgang' geheel, gedeeltelijk of niet meer tot de NAVO en misschien zelfs een beetje tot het Warschaupact mocht niet open blijven. De Franse collega die volgens zijn functie-omschrijving verplicht is voor de Europese politieke samenwerking in het krijt te treden, miste de lunch, de Nederlandse interventie en daarmee de kans een goede daad te verrichten.(De Nederlandse minister maakt er langzamerhand een goede gewoonte van zijn ambtgenoten 'hinderlijk' te volgen. In de marge, alweer, van de conferentie over de 'open skies' in Ottawa in februari werd de grondslag gelegd voor het twee-plus-vier-overleg. Vragen van Van den Broek brachten de minister van de in klein comite gemaakte afspraken op de hoogte, afspraken 'die ik anders in de krant had moeten lezen'.)INMIDDELS IS ook in Bonn enige afstand genomen van het Sovjet-scenario. Kanselier Kohl sprak van 'onderhandelingspoker' van

Sovjet-Unie. Voor de goede verstaander: de Sovjets hebben zoveel, vooral economische, verlangens en ze staan zo zwak dat deze bluf moet kunnen worden ontmaskerd. Kohl zei verder dat de interne en de externe aspecten van de Duitse eenwording 'parallel' moeten worden behandeld. In november, wanneer de 35 'Helsinki-landen' bijeenkomen, moet het twee-plus-vier-overleg zijn voltooid. 'Fataal' zou het zijn wanneer op de dag van de eenheid niet alle aspecten tot klaarheid waren gebracht. De aanwezigheid van Sovjet-troepen op Duitse bodem moest voortvloeien uit een soeverein genomen Duits besluit. De bondgenootschappelijke status van het nieuwe Duitsland moest voor de verwezenlijking van de eenheid zijn geregeld opdat Duitsland niet 'singularisiert' werd - niet een 'status aparte' werd opgedrongen.

Maar Kohls uitspraken suggereren duidelijkheid waar vraagtekens blijven staan. Het is geen geheim dat er een 'Genscher-nuance' bestaat. Ten slotte had Sjevardnadze zijn Duitse ambtgenoot al aan de vooravond van het formele overleg der zes ministers over de 'ontkoppeling' ingelicht en daarvoor begrip gekregen. Weliswaar onderstreept ook Genscher dat volgens het Slotakkoord van Helsinki Duitsland zijn soevereine rechten moet kunnen uitoefenen, inbegrepen de beslissing tot een bondgenootschap (de NAVO) te behoren. Maar de bewindsman wil voorkomen dat door het innemen van vaste uitgangsposities ten opzichte van het Sovjet-verlangen naar 'ontkoppeling' een snelle Duitse eenwording in gevaar komt. En ook Kohl heeft zich uitgesproken voor een 'vlotte' afwikkeling en heeft gezegd dat niemand het gevoel mag krijgen door de eenwording voor voldongen feiten te worden geplaatst. In het scenario van Genscher komt dit erop neer dat de '35' in de herfst mogelijk een 'tussenstand' van de onderhandelingen krijgen voorgelegd waarin wordt aangeduid hoe deze verder zullen worden gevoerd.

DE 'ONTKOPPELING' is dus nog niet 'afgekoppeld' van het overleg. De centrale Duitse overweging blijft dat als gevolg van veranderingen in de Europese verhoudingen op allerlei gebied de NAVO straks ook voor Moskou aanvaardbaar zal zijn als, misschien tijdelijk, onderdak voor het nieuwe Duitsland. Zoals Sjevardnadze zei: 'Geef ons lucht, geef ons tijd'.