Nederlands plan: sancties Z-Afrika in fasen opheffen

DEN HAAG, 9 mei - Nederland heeft voor de EG-landen een fasenplan opgesteld voor opheffing van de politieke en economische beperkende maatregelen tegen Zuid-Afrika. In zes stappen zullen de geldende sanctiemaatregelen van de Europese Gemeenschap worden ingetrokken naarmate in Zuid-Afrika de toestand wordt genormaliseerd en uiteindelijk de apartheid wordt afgeschaft.

In het eerstvolgende overleg van de ministers van buitenlandse zaken in het kader van de Europese Politieke Samenwerking (EPS) zal het Nederlandse plan worden besproken. De Zuidafrikaanse president De Klerk heeft dan inmiddels ten minste zeven hoofdsteden van EG-landen bezocht. Een week of drie geleden heeft minister Van den Broek het plan aan zijn collega's voorgelegd.

Voor de eerste fase wordt gedacht aan het opheffen van nationale beperkingen, de overige fasen betreffen de intrekking van EG-maatregelen. Voor Nederland zou de eerste stap de opheffing van het stringente visa-beleid kunnen zijn en het weer in werking doen treden van het cultureel verdrag. De tweede fase zou intrekking van het embargo op nieuwe investeringen in Zuid-Afrika kunnen zijn. Volgens het Nederlandse initiatief is het moment daarvoor aangebroken wanneer Zuid-Afrika alle politieke gevangenen vrijlaat en de noodtoestand opheft. In Nederland kan het reeds door de Tweede Kamer aangehouden wetsontwerp over deze investeringsmaatregelen dan worden ingetrokken.

Als de onderhandelingen tussen de Zuidafrikaanse regering en de zwarte oppositiebewegingen daadwerkelijk beginnen, zou volgens dit fasenplan de EG-maatregel van 1986 betreffende export en import van ijzer, staal en gouden munten kunnen worden ingetrokken. De verdere fasen zijn volledige opheffing van het olie-embargo, intrekking van beperkende maatregelen in de militaire sfeer, hervatting van levering van politie-uitrustingen en als laatste de opheffing van het door de Verenigde Naties uitgevaardigde wapenembargo. Dat laatste zou kunnen gebeuren op het moment dat het apartheidssysteem definitief en officieel wordt opgeheven.

Minister Van den Broek van buitenlandse zaken verdedigde zich gisteren in de Tweede Kamer tegen de beschuldiging van de VVD'er Weisglas dat Nederland in de EG uit de pas loopt ten aanzien van de contacten met Zuid-Afrika. President De Klerk bezoekt in deze weken zeven EG-landen, Zwitserland en de Europese Commissie in Brussel, echter niet Nederland. Volgens Weisglas mist Nederland daardoor de kans rechtstreeks informatie te krijgen over de politieke plannen van De Klerk en hem van de Nederlandse opvattingen op de hoogte te stellen.

Van den Broek deelde mee dat hij in de tweede week van april in een gesprek met de Zuidafrikaanse ambassadeur had aangegeven dat een bezoek van De Klerk op dit moment 'mij nog wat te vroeg voorkwam'.

Nu een gesprek tussen Mandela en De Klerk heeft plaatsgehad is de situatie veranderd en is de Nederlandse regering bereid De Klerk op een volgende reis in Den Haag te ontvangen. De minister wees erop dat de noodtoestand nog steeds bestaat, de politieke gevangenen niet zijn vrijgelaten en werkelijke onderhandelingen in Zuid-Afrika nog niet zijn begonnen. Van den Broek zei er niets op tegen te hebben Mandela eerder te ontvangen dan De Klerk. 'Tenslotte hebben we daar 27 jaar op moeten wachten.'