Westen wil nu definitief einde aan voogdij over Duitsland; Moskou probeert tijd te winnen

ROTTERDAM, 8 mei - De Sovjet-Unie heeft door haar opstelling bij de twee-plus-vier-conferentie in Bonn geen duidelijkheid geschapen over haar houding tegenover het verenigde Duitsland. In de officiele verklaring van minister van buitenlandse zaken Sjevardnadze bleef Moskou zich tegenstander betonen van een Duits lidmaatschap van de NAVO. Vorige week donderdag omschreef de Pravda dat NAVO-lidmaatschap nog als 'moreel twijfelachtig, en militair onwenselijk', al zou het dan geen 'wereldwijde catastrofe' zijn. Informeel hebben de Russen het afgelopen weekeinde echter duidelijk gemaakt dat deze kwestie het proces van eenwording niet hoeft te belemmeren.

Gevolg was dat de regeringen van de twee Duitslanden enthousiast reageerden op de uitkomsten van het twee-plus-vier-beraad. Kohl zei zondag: 'Er zijn geen hinderpalen meer op weg naar de realisering van het zelfbeschikkingsrecht van alle Duitsers' en hij sprak dan ook van 'een historische gebeurtenis voor Duitsland en Europa'.

Het laatste struikelblok voor de Duitse eenwording is door de opstelling van Moskou uit de weg geruimd, aldus de Westduitse minister van buitenlandse zaken, Genscher. Ook de Duitse kranten waren positief over deze 'ontkoppeling'. 'De kwestie van de militaire allianties verliest haar dramatische kant', aldus bij voorbeeld een Bonner krant. Toch is niet aan de indruk te ontkomen dat het centrale probleem waar een verenigd Duitsland in de toekomst bij gaat horen allerminst is opgelost. Door de opstelling van de Sovjet-Unie zijn de problemen met betrekking tot de toekomstige militaire status van Duitsland alleen maar vooruitgeschoven. Sjevardnadze rekent er op dat de kwestie van het Duitse NAVO-lidmaatschap, voor het Westen een eis maar voor de Sovjet-Unie vooralsnog onaanvaardbaar, rustig in de loop van de tijd aan de orde zal kunnen komen want 'de koude oorlog is voorbij'.

Er zijn nog 'ernstige discrepanties' maar 'die hoeft men niet te dramatiseren', aldus Sjevardnadze.

De Russen lijken voor de optie van de ontkoppeling van de Duitse eenheid en de militaire status gekozen te hebben om ook op langere termijn een vinger in de Duitse pap te houden. Volgens Amerikaanse functionarissen proberen de Russen de kwestie van de militaire status zeker nog enkele jaren vooruit te schuiven. In die jaren zouden de vier grote mogendheden, en dus ook de Sovjet-Unie, hun naoorlogse rechten in Duitsland behouden, zo meldt de Washington Post. In die overgangsperiode zou dan gewerkt moeten worden aan een nieuwe status van de twee allianties.

De verzwegen gedachte achter deze optie is dat in de loop der tijd de NAVO geleidelijk aan zal worden uitgehold, omdat het de Atlantische verdragsorganisatie aan een echte tegenstander op het Europese continent ontbreekt. Ook hoopt Moskou kennelijk dat de aandrang op de Amerikaanse regering om een groot deel van haar troepen uit West-Europa weg te halen in die tijd zal toenemen. Kortom, Moskou probeert door de opstelling die ze heeft gekozen bij het overleg in Bonn tijd te winnen. Het wil aan het eind van deze eeuw haar troepen uit Oost-Europa hebben teruggetrokken, maar het is de bedoeling dat er dan wel zoveel mogelijk andere troepen meegaan. De Sovjet-Unie heeft al ingestemd met het vertrek van haar troepen uit Tsjechoslowakije en Hongarije. Ook is ze in Ottawa akkoord gegaan met een reductie van haar troepen in de centrale zone tot 195.000, een gelijk niveau met de Amerikanen. Dat zou dan de helft zijn van de troepen die nu nog in Polen en de DDR zijn gelegerd.

Op den duur zou de Sovjet-Unie akkoord kunnen gaan met een Duits NAVO-lidmaatschap, als alle Amerikaanse troepen uit Duitsland zijn vertrokken en Franse en Britse aanwezigheid in Duitsland sterk is beperkt, zo suggereerde Andrew Duncan, medewerker van het Instituut voor Strategische Studies, dezer dagen in een vraaggesprek met het Franse dagblad Liberation. De Westerse bedoeling met het twee-plus-vier-overleg is echter, zoals de Amerikaanse minister Baker het uitdrukte 'op een formule uit te komen waardoor een einde komt aan de rechten en de verantwoordelijkheden van de vier grote mogendheden en die worden overgedragen aan een volledig soeverein Duitsland'.

Met andere woorden: het Westen wil, in tegenstelling tot de Sovjet-Unie, nu een definitieve regeling van de Duitse kwestie. Het is de vraag of de Duitsers met de regeling zoals die Moskou voor ogen staat wel zo blij kunnen zijn. Gisteren waren al de eerste tekenen te bespeuren dat de regering in Bonn bij nader inzien toch minder hard staat te juichen over de resultaten van het twee-plus-vier-beraad. Horst Teltschik, buitenland-adviseur van bondskanselier Kohl, zei in een toespraak voor de Deutsche Afrika Stiftung dat de Westduitse regering vasthoudt aan het principe van een simultane realisering van de interne en de externe aspecten van de Duitse eenwording, dus niet alleen een snelle fusie van de twee Duitslanden, maar ook een definitieve vaststelling van de internationale status van het verenigde Duitsland. Want behalve een snelle eenwording van de Bondsrepubliek en de DDR willen de Duitsers toch vooral ook een definitief afscheid van de vernederende gevolgen van de Tweede Wereldoorlog, een einde dus aan de bemoeienis van de vier grote mogendheden met wat er op Duits grondgebied gebeurt. De tijd die de Russen hebben, hebben de Duitsers, als het erop aan komt, niet. De hefboom van Duitse economische hulp voor de in steeds grotere economische nood rakende Sovjet-Unie zal er dan ook zeker aan te pas moeten komen om dit verschil in opvattingen te overbruggen.