OSCAR ARIAS SANCHEZ; Nieuwe kaart M-Amerika

ROTTERDAM, 8 mei - Oscar Arias Sanchez kan met ingang van vandaag op zijn niet geringe lauweren gaan rusten. De winnaar van de Nobelprijs voor de vrede 1987 is president-af in Costa Rica, eens de oase van vrede en democratie in een gebied van oorlogen en dictatuur, nu in het gezelschap van buurlanden die uit alle macht het Costa-Ricaanse harmoniemodel trachten te imiteren.

Niet in de laatste plaats dank zij Arias' inspanningen ziet de politieke landkaart van Midden-Amerika er aan het begin van de jaren negentig aanzienlijk anders uit dan een decennium eerder. Hoewel de onderliggende problemen in de regio nog lang niet zijn opgelost, heeft gewapende strijd als politiek instrument plaatsgemaakt voor dialoog. De architect van die dialoog is Arias.

De 49-jarige sociaal-democraat heeft zich sinds zijn verkiezing tot president van Costa Rica in 1986 vooral gemanifesteerd als de grote vredestichter in Midden-Amerika. In eigen land is hem dat niet onverdeeld in dank afgenomen. De algemene kritiek op Arias was dat hij geen oog leek te hebben voor de toenemende problemen van Costa Rica (verpaupering, buitenlandse schuld, ecologie) en zijn bemiddelingspogingen in de regio gebruikte als bliksemafleider. Hoewel Arias volgens de grondwet zelf niet kon worden herkozen, heeft ook de kandidaat van zijn partij de presidentsverkiezingen aan het begin van dit jaar niet kunnen winnen. Vandaag neemt de liberaal Rafael Angel Calderon Fournier de macht over in Costa Rica.

Toch heeft ook Costa Rica baat gehad bij de inspanningen van Arias in Midden-Amerika. In het begin van de jaren tachtig raakte het land betrokken bij het conflict in buurland Nicaragua, toen het in naam neutrale Costa Rica als uitvalsbasis ging dienen voor het zuidelijke front van de Nicaraguaanse contras, ter plaatse onder leiding van de roemruchte ex-sandinist 'Comandante Cero', Eden Pastora. Dit feit kon op stilzwijgende steun rekenen van de Costa-Ricaanse bevolking, bang als zij is voor Nicaraguaanse agressie in zijn algemeenheid, maar van de zwaar-bewapende 'marxistisch-leninistische' sandinisten in het bijzonder. Het bracht de president van het neutrale land, Arias, echter in een moeilijk pakket.

Met een onvermoeibare shuttle-diplomatie en een reeks topontmoetingen van de vijf presidenten van Midden-Amerika wist Arias - tegen de zin van 'grote broer' Washington in - een serie Middenamerikaanse akkoorden te bereiken. Daarbij leek steeds het mechanisme te gelden: twee stappen vooruit, een achteruit. De akkoorden leidden uiteindelijk tot de situatie zoals die nu in Midden-Amerika is: een vreedzame machtsoverdracht in Nicaragua na uiterst democratische verkiezingen, het begin van gesprekken in El Salvador en Guatemala tussen regering en rebellen en Honduras eindelijk bevrijd van de ongewenste contra-'gasten'. Mede dank zij de nu vertrekkende Costa-Ricaanse president kan Midden-Amerika aan de broodnodige economische opbouw beginnen. Oscar Arias zelf in een van de afscheidsinterviews die hij dezer dagen geeft: 'Een tractor is veel nuttiger dan een tank'.