Litouwen krimpt vleesexport naar USSR in om blokkade tevergelden

VILNIUS, 8 mei - De Litouwse regering heeft besloten de vleesexport naar de Sovjet-Unie met tien procent in te krimpen als vergeldingsmaatregel voor de economische blokkade door Moskou. Het parlement van Estland heeft vanmorgen de officiele naam Estse Socialistische Sovjet-republiek gewijzigd in Republiek Estland. Al eerder had het parlement de onafhankelijkheid uitgeroepen volgens een procudure die afgelopen vrijdag is nagevolgd door de Baltische republiek Letland.

De vleesboycot van Litouwen betekent dat er nog deze week meer vlees in de Litouwse winkels zal verschijnen, aldus de Litouwse minister van landbouw Albertis Sinevicius. 'Vlees is een echt wapen geworden in onze strijd', aldus de minister over de overigens nogal voorzichtige maatregel.

De Sovjet-economie is een onoverzichtelijk geheel, maar de economische blokkade is een nog grotere chaos. Een verblijf van een paar dagen in Vilnius heeft het beeld er niet duidelijker op gemaakt en de Litouwse regering lijkt zelf niet echt een goede voorstelling te hebben van de omvang en de schade.

Vice-premier Algirdas Brazauskas waarschuwt dat de olievoorraad over ruim een week echt op is. Hij eist een 'politieke oplossing', zonder duidelijk te maken of hij vindt dat de Litouwse politieke leiding de kwestie van de onafhankelijkheid ter discussie moet stellen, zoals Moskou wil.

Premier Prunskiene zoekt, voorlopig nog zonder veel resultaat, naarstig naar oliebronnen in het buitenland. Een Litouwse delegatie reist naar Moskou om tot de ontdekking te komen dat zelfs de bevoegde onderministers, die de onderhandelingen over veevoeder voeren, niet precies weten welke goederen er op de embargolijst staan. Een aantal schepen met graan dobbert op zee voor de haven Klaipeda en kan 'om administratieve redenen' niet worden gelost. Volgens de minister van handel is dit een eigenmachtige vergeldingsmaatregel van de gemeente Klaipeda, waar voornamelijk Russen wonen.

Pag.5: Letland

Gisteren vergaderde de antiblokkade-commissie in het parlement en een aantal fabrieksdirecteuren, dat de levering aan de Sovjet-Unie niet heeft stopgezet, kreeg de wind van voren. Binnen de regering bestaat verschil van mening over de te voeren strategie en veel fabrieksdirecteuren zitten nu tussen twee vuren: in plaats van de hun beloofde vrije markt blijken ze nu opeens met twee regeringen te maken te hebben, die beide met boycotmaatregelen dreigen. Als zakenlui doen zij tegelijkertijd hun best de verhoudingen met hun leveranciers en klanten niet te bederven, maar opnieuw gooit de politiek roet in het eten.

Litouwen heeft in de eerste vier maanden van 1990 honderdtwintigduizend ton minder veevoeder gekregen van zijn oosterburen, waardoor de veefokkerij in gevaar komt. De regering besloot daarom in mei dertigduizend ton minder vlees en dertigduizend ton minder melk te leveren. Na onderhandelingen hierover heeft Moskou nu beloofd dat de levering van veevoeder halverwege deze maand op het oude peil zal komen. Ook is de levering van vloeibaar gas voor de landbouwmest weer op gang gekomen.

Litouwen probeert intussen links en rechts contracten te sluiten met onafhankelijke partners, maar dat is niet eenvoudig wanneer Moskou het spoorwegnet beheerst. Brazauskas reisde het afgelopen weekeinde naar Minsk om te proberen in ruil voor levensmiddelen olie te krijgen van de zuiderburen. Hij keerde zonder veel resultaat terug. Er is 'in principe' positief gereageerd, maar Wit Rusland, zo luidt de verklaring, maakt deel uit van het Sovjet-systeem en moet dus grote omzichtigheid betrachten bij de contacten met Litouwen.

De economische blokkade heeft het falen van de centraal geleide planeconomie nog eens duidelijk blootgelegd, aldus de minister van handel. Eigen initiatief en flexibiliteit zijn nog steeds ver te zoeken. Buitenlandse toeristen die voor de broodnodige valuta kunnen zorgen krijgen bijvoorbeeld geen visa meer en de hotels herbergen nu voornamelijk groepen Polen.

De regering en het parlement leggen niet veel initiatief aan de dag om een begin te maken met economische hervormingen. Litouwen heeft, anders dan Estland en Letland, geen goede economen en er is na bijna twee maanden dan ook nog steeds geen goed economisch programma op tafel gelegd. 'Ik ben verbijsterd', zegt een jonge filosoof, 'dat het parlement tot niets komt. Ze moeten nu snel het kapitalisme invoeren, op grote schaal privatiseren en de prijzen vrijgeven. Nu is er steun voor impopulaire maatregelen, net als in Polen. Je kunt met de benzineprijzen toch een aardig experiment uithalen: als ze die vrij zouden geven zou de benzine ons land binnenstromen.' Het verwijt dat Litouwen eenzijdig de banden met Moskou verbreekt stuit bij alle Litouwers op verbaasde blikken. Het is immers Moskou dat is gaan blokkeren. Litouwen heeft altijd volgehouden dat het normale economische betrekkingen wil met iedereen en met iedereen handel wil drijven. Men heeft hier goede hoop dat de Sovjet-Unie met al haar chaos niet in staat zal zijn een effectieve boycot door te voeren. Moskou lijkt dat overigens ook niet van plan, het is een drukmiddel en geen poging om de Litouwse economie te ontwrichten, want dat kan Moskou zelf helemaal niet gebruiken.

Voorlopig lijkt de boycot de vastberadenheid van de Litouwers alleen maar te doen toenemen. En wat de koppigheid en onbuigzaamheid van Landsbergis betreft, zegt de filosoof, Gorbatsjovs reactie op de onafhankelijkheidsverklaring van Letland heeft aangetoond dat het niets uitmaakt. Of je nu diplomatiek bent of niet, Gorboenov heet of Landsbergis, Moskou's reactie blijft even afwijzend. Waarom zou je dan je principes geweld aandoen? In Vilnius is voorlopig van de blokkade nog weinig te merken. Afgelopen zondag heerste hier de zorgeloze sfeer van onze autoloze zondag: stralend weer, flanerende, goed geklede mensen, ijsco's op terrassen en weinig of geen verkeer. Op de zwarte markt, die tegenwoordig gelegaliseerd is, is de blokkade volgens de handelaars wel goed te voelen.

De marktplaats, gesitueerd op een groot, geasfalteerd plein buiten de stad, is inmiddels in handen van een cooperatief bedrijf, dat kopers gratis binnenlaat en van verkopers drie roebel entree eist. Iedereen mag hier handel drijven, van oma die een oude jurk komt verkopen tot rasspeculanten met de modernste stereo-apparatuur. Een greep uit de prijzen: jeans 270 roebel, Dior-parfum 220 roebel, een blikje Heineken pils 9 roebel, een pakje Tampax 10 roebel, Amerikaans waspoeder 20 bel, een Franse Playboy 90 roebel, een leren jasje 2.000 roebel en een op het oog nep-kristallen kroonluchter 2.500 roebel. Vytas (25) voelt de economische blokkade maar al te goed. De marktplaats is door gebrek aan benzine niet meer te bereiken. De Polen, die normaal gesproken de markt overstromen, blijven weg omdat het grensverkeer streng gecontroleerd wordt. In een goede week zegt Vytas 400 roebel te verdienen (voor een Rus een fors maandsalaris). Sanyo-cassettedecks verkoopt hij voor 1.500 roebel, maar de verkoop is nu met meer dan de helft teruggelopen. Toch steunt hij de onafhankelijkheid, al moet hij er zelf voor bloeden. Dat geldt niet voor de Russische Valentin (23), die op de markt 'wat bijverdient'.

Op een goede dag ontvangt hij 300 roebel, maar nu gaan de zaken slecht. Voor Landsbergis heeft hij geen goed woord over, want die wil dat iedereen de broekriem aanhaalt en daar heeft de magere Valentin geen oren naar.

Volodja (44) wil naar Israel emigreren. Hij heeft een cooperatief bedrijfje, dat hulp biedt bij het indienen van emigratie-aanvragen. Op de markt staat hij met radioapparatuur van eigen fabrikaat. Voor het patent betaalt hij jaarlijks 300 roebel aan de gemeente. Zijn omzet is sinds de blokkade met 60 a 80 procent gedaald. Ook Volodja steunt desalniettemin de onafhankelijkheid, want hij vindt het volstrekt normaal dat Litouwen het Europese levenspeil wil bereiken. 'Landsbergis kan de onafhankelijkheid niet opgeven, dat is een principiele kwestie. Als Gorbatsjov een vooruitziend politicus was, zou hij de Baltische landen laten gaan.'