'Duitse eenheid doet joden vergeten'

WEST-BERLIJN, 7 mei - Voor de oorlog leefden ongeveer 170.00 joden in Berlijn. Na de oorlog waren er nog krap vijfduizend van hen over. Van de synagoge aan de Westberlijnse Fassanenstrasse resteert nog slechts de toegangspoort, die nu de deur naar het nieuwe gebouw van de joodse gemeente siert. Op de trap ervoor zitten joodse jongeren in de zon. Ze zijn sceptisch. 'De prijs die de joden voor de Wiedervereinigung zullen betalen, is dat zij vergeten worden', zegt er een. Angst heeft zij er niet voor, onbehaaglijk vindt ze het wel. 'Hoe meer eenwording, des te minder de Duitsers zich willen herinneren. Nu al neemt men ons het liefst helemaal niet waar, want we vormen de opgeheven vinger die hen aan hun verschrikkelijke verleden herinnert.' Ter bestrijding van de vergeetachtigheid vergadert het Joods Wereld Congres (WJC), in 1936 gesticht om de wereld tegen de nazi-misdaden te mobiliseren, sinds gisteravond voor het eerst op Duitse bodem, hier in de Fassanenstrasse. De Duitse eenheid is het belangrijkste discussiethema.

Morgenvroeg wordt voor de Villa am Wannsee herdacht dat op 8 mei 1945 het Hitlerrijk capituleerde en de wereld werd bevrijd van het nazidom. In deze Villa besloten op 20 januari 1942 de nazi's, elf mannen en een vrouw, hoe de 'Endlosung der Europaischen Judenfrage' eruit zou zien: systematische vernietiging.

De keuze van Berlijn was omstreden, sommige joodse genodigden weigerden te komen, temeer omdat het congres plaats heeft op een moment dat de Duitsers de 'genade van de geschiedenis' ervaren. Deling werd door vele joden als een terechte straf gezien. Daarom mag minder dan ooit het verleden vergeten worden. Dat was de kern van de openingsspeeches.

WJC-voorzitter Edgar M. Bronfman zei dat alleen de zes miljoen joden die werden vermoord kunnen vergeven. 'Maar die zijn dood. De pijn van die herinnering (...) is de enige echte brug tussen ons, de enige weg naar verzoening.'

Het herenigde Duitsland zal de grootste economische macht in Europa worden, zoniet van de wereld. 'Het joodse volk is bezorgd over het gebruik van die kracht en macht.' Daarom verzocht hij het nieuwe Duitsland een democratie te blijven die alle minderheden bescherming garandeert, de speciale relatie met Israel te behouden, af te zien van kernwapens of wat voor massavernietigingsmiddelen dan ook en zich weer toe te leggen op een culturele renaissance.

Bondskanselier Helmut Kohl was het met Bronfman eens dat nooit mag worden vergeten dat de nationaal-socialistische heerschappij vanuit Berlijn de volkerenmoord op de Europese joden voorbereidde en leidde. 'We moeten ervoor zorgen dat het ontwakenende nationale bewustzijn onscheidbaar met het ideaal van de mensenrechten verbonden blijft.'

Hij zag vooral in de DDR, waar na de oorlog nog 400 joden over waren, een taak weggelegd voor het geschiedenisonderwijs. Want daar werd onder dekmantel van 'antizionisme' en 'antifascisme' elke verantwoordelijkheid voor de nazi-misdaden verloochend, en werd onder Ulbricht en Honecker het bestaansrecht van de staat Israel ontkend.

Volgens een WJC-woordvoerder zal het Joods Wereld Congres de stad Berlijn verzoeken aan de Muur een monument te bouwen ter nagedachtenis van de Holocaust, iets waartoe ook een burgerinitiatief dat zich bezighoudt met de herinrichting van het Berlijnse centrum heeft opgeroepen. Dit monument moet, aldus de woordvoerder, voorkomen dat de 9e november, de dag dat de Muur viel, een nationale feestdag wordt. Het moet de dag blijven dat herdacht wordt dat 9 november de dag was van de Reichskristallnacht (1938) en de dag dat Hitler in Munchen zijn eerste poging deed de Weimar-republiek ten val te brengen (1923). Of dat monument lang ongeschonden zal blijven is de vraag, want de bekladding van joodse graven is nog steeds aan de orde van de dag. Op drie kerkhoven in Oost-Berlijn zijn de afgelopen week graven met anti-semitische parolen besmeurd. Op dat van Bertold Brecht stond het woord 'Saujud', op de muur erachter 'Juden raus', de graven van Rosa Luxemburg en Carl Lipknecht werden met verf overgoten, op het monument in Friedrichsfelde voor de strijders van de Duitse arbeidersbeweging stond het woord 'Schweinepriester'. De Israelische premier Shamir waarschuwde op 11 november met harde woorden tegen een verenigd Duitsland. 'De grote meerderheid van het Duitse volk besloot om miljoenen joden te doden, en ieder van ons kan zich voorstellen dat zij, zouden zij opnieuw gelegenheid hebben het sterkste land in Europa en misschien in de wereld te zijn, het opnieuw zullen proberen. Het hoopvolle beeld dat hij schetste van het verenigde, vreedzame Europa zonder rivaliteiten, grensstrijd en nationalistische 'Sonderwege', kreeg een beleefd applaus.