Aandacht gevraagd voor schending van mensenrechten; Papoea'seen vergeten groep

DEN HAAG, 7 mei - Als gevolg van de schaamte over het koloniaal verleden heeft Nederland de Papoea's vergeten. Tot die conclusie kwam zaterdag de socialistische Europarlementarier mevrouw M. van Putten tijdens een manifestatie van in Nederland verblijvende Papoea's in het Haagse Zuiderpark.

Onder de titel 'Vergeten, Papoea's tussen niets en nergens' vroeg de Stichting Hulp aan Papoea's in Nood (Hapin) aandacht voor de schending van de rechten van de Papoea's in de Indonesische provincie Irian Jaya, het voormalige Nederlands Nieuw Guinea. Met een plechtige vlaghijs-ceremonie, folkloristische dansen en toespraken werd herdacht dat ruim 40 jaar geleden, tijdens de zogeheten Ronde Tafel Conferentie, waarbij Indonesie onafhankelijk werd, Nieuw Guinea onder Nederlands bestuur kwam.

In 1962 moest Nederland onder Amerikaanse diplomatieke druk afstand doen van het gebied. Via een VN-tussenbewind en een zogeheten volksraadpleging - bij de Papoea's meer bekend als een volksverraadpleging - werd Westelijk Nieuw Guinea in 1969 onder de naam Irian Jaya een Indonesische provincie. Bij die gelegenheid beloofde de regering in Den Haag, in de persoon van toenmalige premier J. de Quay, blijvende aandacht voor het toekomstige lot van de Papua's.

Van Putten, die onlangs met een delegatie Europarlementariers enkele vluchtelingenkampen in het buurland Papua New Guinea bezocht, zei pas na deze confrontatie ten volle te beseffen hoe lelijk Nederland de Papoea's indertijd in de steek heeft gelaten. 'Ik zal', zou betoogde zij, 'er binnen de Partij van de Arbeid en in het Europees parlement voor pleiten dat de situatie van de Papoea's en de wijze waarop de Indonesische autoriteiten hen behandelen hoog op de politieke agenda zal worden geplaatst'.

Binnenkort heeft zij een uitgebreid gesprek met partijgenoot en minister van ontwikkelingssamenwerking J. Pronk, die enkele weken geleden tijdens zijn bezoek aan Indonesie de mensenrechten ter sprake bracht.

Een poging van Van Putten en enkele andere Europarlementariers om op een recente bijeenkomst voor economische samenwerking tussen de EG en landen in Azie en in de Stille Oceaan in de hoofdstad Port Moresby van de schending van de rechten van Papoea's in Irian aan de orde te stellen werd door de Indonesische delegatie getorpedeerd. 'Dat gebeurde op een hele, ik zou bijna zeggen brutale manier, dat het voor collega's uit andere Europese landen eigenlijk wel goed was om dat eens te zien', zei van Putten.

Moederland

In Papua New Guinea, dat sinds 1975 uit handen van Australie zijn onafhankelijk kreeg, leven naar schatting 10.000 vluchtelingen uit Irian. Zij zijn de grens overgestoken uit angst voor Indonesische militairen bij hun bestrijding van de Westpapoease bevrijdingsbeweging OPM. Deze Papoea's kwamen in verzet tegen de Indonesische 'bezetters' toen bleek dat er nauwelijks rekening werd gehouden met hun cultuur. Ook hun landrechten werden geschonden toen honderdduizenden migranten uit het overbevolkte Java er werden gevestigd. De vluchtelingen in Papua New Guinea leven in geisoleerde kampen; het is hen volstrekt verboden te integreren. Het was van Putten bij haar bezoek aan de kampen opgevalen hoeveel oudere vluchtelingen nog Nederlands spraken en Nederland 'ons moederland' noemden.

De Papoea Fred Korwa schetste de contacten die de OPM heeft met niet-goevernementele organisaties in het gebied van de Stille Oceaan. De moeilijke situatie van de Papoea's in Irian en de strijd van de OPM komen volgens hem regelmatig aan de orde in de regionale beweging die streeft naar het kernproefvrij houden van de Stille Oceaan.

De Nederlandse antropoloog dr. C. S. I. J. Lagerberg bracht verslag uit van een recente reis die hij maakte naar Papua New Guinea. In Irian Jaya is hij persona non grata. Lagerberg, die acht jaar geleden een opmerkelijk boek schreef, waarin hij de conclusie trekt dat sinds de Indonesische soevereiniteit over het gebied 150.000 Papoea's 'zoek' zijn, somde tal van bijzonderheden op en concludeerde dat 'de voortdurende schending van het gehele rechtenbestel van de Papoea evident is'. Het moet volgens hem mogelijk zijn gehoor te vinden bij de publieke opinie, bij staten en internationale organisaties als het gewapend verzet van de OPM zich blijft roeren, men stelselmatig bewijzen verzamelt om te kunnen aantonen dat er sprake is van genocide en dat het milieu er wordt vernietigd. In het blijven hameren op zelfbeschikkingsrecht en onafhankelijkheid ziet Lagerberg op dit moment niet veel heil.

De bijeenkomst werd bijgewoond door ruim honderd, voornamelijk oudere, papoea's. Er wonen in Nederland naar schatting enkele honderden Papoea's. Het vieren van bevrijdingsdag voor de totaal 850.000 Papoea's van Irian Jaya - door de bewoners consequent West Papua genoemd - lijkt nog mijlen ver weg. Maar net als hun 'buren' de Molukkers, putten ook zij hoop uit de snelle veranderingen in Oost-Europa. 'Daaruit ziet u toch maar', zegt een van hen hoopvol, 'dat, hoe somber het er vandaag misschien voor ons uitziet, niets onmogelijk is'.