Waarom schildert van Gogh dikke kwaststrepen?

Heeft schooltelevisie nog iets toe te voegen aan de tientallen binnen- en buitenlandse produkties over Van Gogh? De makers van Vincent vinden van wel. Maandag begint de NOT (Nederlandse Onderwijs Televisie) met een driedelige serie die bij wijze van uitzondering niet de schilder maar zijn werk als uitgangspunt heeft. In plaats van een dramatische levensloop staat de ontwikkeling van de kunstenaar centraal.

Toch zou Vincent de zoveelste oppervlakkige produktie over een uitgekauwd onderwerp kunnen zijn. De afleveringen zijn kort (30 minuten), terwijl hoegenaamd alles van belang aan bod komt. Verbanden en een bevredigende uitleg van gebeurtenissen ontbreken vaak. Waarom voelde Van Gogh zich aangetrokken tot het armoedige boerenleven? Hoe komt het dat hij langzaam gek werd? Waarom was hij toen niet en is hij nu wel beroemd? De serie geeft er geen antwoord op.

Maar voor kinderen in de hoogste groepen van het basisonderwijs is dat waarschijnlijk geen gemis. Zij stellen dat soort vragen niet, en zullen de soms onverklaarbare gang van zaken accepteren als betrof het een fictief verhaal. Bovendien is deze oppervlakkigheid voor een deel schijn. In de handleiding voor de onderwijzer staat informatie die de serie in de klas meer inhoud kan geven. Het (al uitverkochte) leerlingenboek bevat denkvragen als 'Waarom schildert Vincent de mensen en hun omgeving met zulke dikke kwaststrepen?' of: 'Vind jij ook dat Vincent meer de naam van boerenschilder verdient dan Millet?'. Na afloop van de drie afleveringen zullen de kinderen Van Gogh onuitstaanbaar vinden, een echte etterbak. In de gedramatiseerde delen van Vincent (een docu-drama van fotobeelden met commentaarstem die regelmatig overgaan in gespeelde scenes) zoekt de schilder te pas en te onpas ruzie. Hij schreeuwt en tiert, zeurt om geld en maakt zijn beste vrienden het leven zuur. Alleen in de derde aflevering ontroert de kunstenaar. Zijn zelfmoord is bijna zielig - maar dat Theo van verdriet sterft misschien nog meer. Het is deze op feiten gebaseerde voorstelling van zaken die Vincent geslaagd maakt. Van Gogh is een anti-held: de belangstelling moet wel naar zijn werk uitgaan.

De ontkoppeling van persoon en werk wordt nog versterkt door een ware vondst van scenario-schrijver Jan 't Lam. De kijkers zien (over de schouder van Van Gogh) kunstwerken ontstaan als 'Fritullaria's in een koperen vaas', 'Zaaier met ondergaande zon' of 'Kerk in Auvers'. Er beweegt dan een hand over het scherm die de dikke kwaststrepen zet, tekent, aarzelt of juist driftig bezig is. Het duurt vaak maar even - de tijd van een fragment van het schilderij. Maar het is genoeg om de illusie van 'erbij zijn' te creeren en sommige kinderen zullen er gevoel voor kunst aan overhouden. Onvergetelijke opmerkingen als 'Ongeduldig als Vincent is, verandert hij de stippen al gauw in strepen, dat gaat sneller' of: 'Omdat hij te weinig geld heeft voor modellen, schildert hij regelmatig zichzelf' doen de rest. Vincent, wordt uitgezonden op 7, 14 en 21 mei van 11.00 - 11.30 uur en herhaald op 8, 15 en 22 mei van 11.30 - 12.00 uur.