Verdwenen plunjezak

De 58-jarige reserve-officier is in burger. Inmiddels is hij namelijk b.d., zo licht hij toe, maar toen hij twee jaar geleden meeliep in de Vierdaagse van Nijmegen, was hij wel degelijk tijdelijk opgeroepen in werkelijke dienst. Toen dus zijn plunjezak uit een militaire tent gestolen werd, gebeurde dat in uitoefening van dienst. Daarom eist hij van de minister van defensie een schadevergoeding van ruim 2.200 gulden. De overige aanwezigen in het kleine zaaltje op de twaalfde verdieping van het Haagse Paleis van Justitie luisteren aandachtig toe. Het zijn merendeels officieren in uitgaansuniform, die wachten op hun beurt.

De openbare behandeling van de zaak van de gestolen plunjezak voor de militaire ambtenarenrechter is het voorlopige sluitstuk van een lange administratieve procedure. Defensie weigert de gevraagde schadevergoeding uit te keren, de ambtenarenrechter zal uitmaken of dat terecht is. De sympathie van mevrouw mr. M. A. A. Mondt, voorzitter van het vijf man sterke rechtscollege, lijkt uit te gaan naar de klager. De vertegenwoordigster van de minister, mevrouw mr. M. E. Kuster, moet in ieder geval direct antwoorden op een aantal vragen. Of die tent bewaakt werd, en of het dan niet onder de verantwoordelijkheid van Defensie valt wat er daarbinnen gebeurt.' Het is bekend dat er bij de landmacht veel gestolen wordt', antwoordt Kuster, die spreekt namens de minister. ' Dat een tent bewaakt wordt, wil niet zeggen dat Defensie verantwoordelijk is voor wat daar gebeurt.'

Ze wijst erop dat ze ook nog een pleitnota bij zich heeft waarin ze het standpunt van de minister toelicht. ' Gaat u daarbij ook in op de mogelijkheid van schadevergoeding op grond van billijkheid?' wil Mondt eerst nog weten, en ze noemt het betreffende artikel.' Dat artikel geldt alleen als er sprake is van overmacht. In dit geval had de betrokkene zijn plunjezak vast kunnen ketenen aan zijn bed. Van overmacht is dus geen sprake.' Kuster en haar collega, mevrouw mr. W. V. S. Stutterheim, voeren afwisselend het woord in de verschillende zaken. De beide ambtenaren lijken sterk op elkaar door hun blonde kapsels, hun kleding (beiden in paarse kokerrokken en hemden met kashmir-motief), en stellingname: zonder uitzondering afwijzend.

Mondt, met haar rond gezicht, haar ruime brilmontuur, haar bloedrood gestifte lippen en haar grijze kuifje, is samen met de griffier de enige die gekleed is in toga. Haar secondanten mr. J. H. A. Teulings en mr. C. H. Beekhuis, vallen een beetje weg naast het blikkerende goud aan de krijgstenues van J. P. M. Bruning en R. P. Hoondert, respectievelijk brigade-generaal der artillerie en generaal-majoor der cavalerie.

De wandelende reserve-officier b.d. is gaan zitten achter een tafeltje en moet vanuit die nederige positie opkijken naar zijn tegenpleitster die achter een lezenaar staat.

De militairen in de volgende zaken kiezen een meer strategische positie om hun zaken te bepleiten: staande achter de andere lezenaar.

Een kapitein die in 1988 is overgeplaatst van Seedorf in Noord-Duitsland naar Den Haag geeft ' een kleine schets van de voorgeschiedenis'.

Uitgebreid licht hij toe hoe hij tenslotte, na door het bureau huisvesting van Defensie afgewezen te zijn, met veel moeite op eigen gelegenheid een woning kon vinden in Waddinxveen. En hoe na zijn verhuizing bleek dat hij net buiten de regio Den Haag terecht gekomen was. Voor zijn reiskostenvergoeding kwam hij ' slechts in aanmerking voor de 25 kilometer NS'.' Ik voel mij een beetje gekrenkt. Een beetje erin gelopen. Dagelijks krijg ik dertien kilometer NS niet vergoed. Op jaarbasis is dat een redelijk bedrag.' Na hem verschijnt een majoor die voor de derde maal met dezelfde klacht bij de ambtenarenrechter aanklopt. Ook deze majoor, met knevel en vierkante kaak, leeft in onvrede met zijn kilometervergoeding. Zelf spreekt hij over ' de problematiek rond de emolumenten'. Het militaire ambtenarengerecht houdt ongeveer veertig keer per jaar openbare zittingen, zo schat de griffier S. J. P. Bakker. Naast de militaire ambtenarenzaken - reiskostenvergoedingen, geweigerde bevorderingen, uitkeringen bij ontslag of ziekte - zijn er veel militaire pensioenwet zaken. ' Het komt heel vaak voor dat mensen met de minister van mening verschillen over het aantal gemaakte dienstjaren. Zo proberen ze hun pensioen wat op te krikken', aldus Bakker.

In de plunjezak-kwestie belicht Kuster de specifieke rechtspositionele regelingen die gelden rond de vierdaagse. ' Het reservepersoneel dat deelneemt aan de vierdaagse wordt in werkelijke dienst opgeroepen maar tegelijk buitengewoon verlof verleend. Daarom geldt 'Nijmegen' niet als dienstreis. Alleen die schade wordt vergoed die ontstaan is bij het uitoefenen van dienst en daarvan is hier geen sprake.' De reserve-officier b.d. vindt dat ' de regeling zodanig wordt uitgelegd zo het te pas komt.' De leden van het rechtscollege maken nauwelijks gebruik van de mogelijkheid om vragen te stellen. Maar over de verdwenen plunjezak heeft Bruning, de brigade-generaal der artillerie, toch wel enige vraagtekens. Hij wil graag dat Kuster het geval vergelijkt met de ' hypothetische mogelijkheid' van een plunjezak die verdwijnt uit een kazerne. ' Is er wel een principieel verschil tussen een kazerne en de vierdaagse?' vraagt de generaal, ' Stel dat een soldaat zijn plunjezak in de kazerne achterlaat terwijl hij met buitengewoon verlof is? Dat aan het bed vastbinden zie ik dan in de praktijk niet zo gebeuren.' Kuster: ' Ik heb het een ervaren vierdaagse-loper gevraagd. Hij doet het altijd.' Nu mengt ook de klager zich in de dialoog. ' Ik heb al vierentwintig keer meegelopen, en pas de laatste keer - dus het jaar na de diefstal - heb ik dat ook gedaan. Daarvoor had ik nooit gedacht dat het nodig was om je bezit vast te ketenen aan je bed.' De generaal wendt zich nu tot hem. ' Als ik zie welk bedrag u vraagt aan schadevergoeding, dan neemt u nogal wat mee op zo'n vierdaagse.' De wandelsportliefhebber tracht nu de noodzaak aan te tonen van de verschillende artikelen in zijn plunjezak. ' Ja, zo'n radio zult u zeggen, waar heb je die nou voor nodig. Maar het is toch prettig om 'savonds te horen welk weer het de volgende dag zal zijn.' Als Mondt de behandeling sluit, springt de reserve-officier in de houding. Hij tracht met zijn hakken te klakken, maar de spekzolen onder zijn burgerschoenen produceren slechts een dof plofje.

Over de schadevergoeding zal het ambtenarengerecht over enige weken uitspraak doen. In de zaken van de majoor en de kapitein besliste het college dezelfde dag: Defensie moet de kapitein de dagelijkse dertien kilometer extra vergoeden. De majoor kreeg voor de derde keer nul op het rekest.