President duikelt in de peilingen ondanks internationaalrespect; Politieke malaise treft ook Mitterrand

PARIJS, 5 mei - Malaise bij de regerende Franse socialisten. Voor het eerst sinds 1988 is president Mitterrand diep geduikeld in de opiniepeilingen. Hoewel de OESO, de westelijke organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling, de Franse socialisten uitbundig prijst voor hun herstelpolitiek en Mitterrand op het terrein van de buitenlandse politiek alom respect afdwingt, tonen de kiezers zich teleurgesteld over hun president, die zich vele maanden liet bedwelmen door een niet aflatende bewieroking. 'Dieu' (god), zijn bijnaam, is al een tijd niet meer in de pers opgedoken. Wat is er gebeurd, waarom heeft Mitterrand het verbruid? Vele verklaringen worden aangedragen. Het congres van Rennes, waar enige weken geleden de verschillende socialistische klieken en hun voormannen elkaar het leven zuur maakten, wordt vaak geciteerd. Het is geen overtuigend argument. Socialisten snijden elkaar al jaren de keel af - Mitterrand bejegende Michel Rocard tot twee jaar geleden niet anders - zonder dat de kiezers zich massaal van hen afkeerden.

Een andere verklaring zou de actuele geestelijke armoede van de Franse politiek zijn, het gebrek aan aansprekende ideeen, vlammende disputen. Ook niet erg overtuigend. Deze klacht wordt al vier jaar geuit en verhinderde niet dat Mitterrand zeer populair was.

Juist lijkt wel de constatering dat een algemene morele malaise Frankrijk beheerst. Teleurstelling in de politiek, onzekerheid over het beeld dat de Fransen van zichzelf heben door het herlevende racisme, angst voor een nieuwe wereld die zich aandient met een versterkte concurrentie in Europa en een machtig Duitsland. In dit gedeprimeerde klimaat vormde de amnestie voor frauderende politici (onder meer voor de socialistische oud-minister Nucci) een onstekingsmechanisme. Het best wordt dit gedemonstreerd door het verhaal van een weekbladjournalist, die een dag lang 'Vendredi', het partijblad van de socialisten, verkocht. Hij tekende uitsluitend scheldpartijen op, zelfs van de netste burgers. 'Donder op met je strontkrant.'

'Verkoop hem aan Nucci, die heeft er de middelen voor.'

'De amnestie is een schande. Als je steelt omdat je honger hebt, krijg je de maximale straf, als je fraudeert krijg je gratie. Links moet in dit soort zaken veel strenger zijn dan rechts.' Franz-Olivier Giesbert had geen beter moment kunnen uitkiezen voor de lancering van zijn zeer kritische boek 'Le president' (Seuil) over Mitterrand. De socialistische president wordt afgeschilderd als een cynische manipulator van mensen en ideeen, als een politicus die de loop der gebeurtenissen niet beinvloedt, maar afwacht. Mitterrand is een meester in het naar zijn hand zetten van de geschiedenis.

Het boek behelst behalve een kritische belichting van de Franse president eerherstel voor Pierre Mauroy. De auteur toont overtuigend aan dat de aanvankelijke economische politiek van de socialisten geheel naar de wens van Mitterrand was en tegen de zin van Mauroy. Mitterrand leefde nog in de roes van zijn overwinning en meende dat het volk met hem voor de klassieke zegeningen van het socialisme had gestemd.

Gesteund door Laurent Fabius en Jacques Attali nationaliseerde de president erop los, verhoogde de lonen, dreef de kapitaalkrachtigen het land uit. Mitterrand dacht er zelfs over, toen zijn politiek rampzalig uitwerkte, de frank uit de monetaire slang te halen, de grenzen te sluiten en Frankrijk te leiden als een paradijselijke tuin achter hoge muren. Pas toen begon Mauroy krachtig tegengas te geven en het enige dat hem verweten kan worden, is dat hij niet eerder bedankte als premier. Maar een van Mitterrands grootste gaven is dat hij mensen aan zich weet te binden. Giesbert is geen onbekende in linkse kringen. Hij was vroeger adjunct-hoofdredacteur van het linkse weekblad Le Nouvel Observateur, onder Jean Daniel, een groot vriend van Mitterrand en leidt tegenwoordig als hoofdredacteur de rechtse krant Le Figaro, waar hij van eigenaar Robert Hersant de taak heeft gekregen de krant naar het midden te voeren. 'Le president' is een boek vol smakelijke anecdotes, net als Giesberts vorige werk over Chirac, maar het mist de synthetische analyse die dat boek wel gaf. Een mooi verhaal gaat over de cohabitatie met Chirac. Mitterrands premier wilde snel na een EG-top in Brussel vertrekken, maar twintig minuten nadat zijn Mystere 20 opgestegen was kreeg de piloot order snelheid terug te nemen, want de president wilde in zijn Mystere 50 voorop vliegen. Zoals de zonnekoning is Mitterrrand gesteld op het protocol. Alle socialistische olifanten, zoals in Frankrijk de kopstukken aangeduid worden, krijgen in 'Le president' een rake portrettering. Fabius hecht aan zijn ego, Jospin aan zijn principes, Mauroy aan zijn bonhomie, Mermaz aan zijn ironie. De typeringen paraderen op alle bladzijden. Het tijdperk-Mitterrand valt te reduceren tot vermakelijke anecdotes, maar Giesbert onderwaardeert daarmee het historische belang van Mitterrand. Hij heeft de Franse socialisten verzoend met het kapitalisme en is de meest Europese president in Frankrijk tot nu toe. Wellicht heeft Mitterrand geen alomvattende visie op de wereld, maar hij was wel de eerste die in 1985 Gorbatsjov steunde, hij werkte al in 1984 aan een opening naar het centrum en aan een nieuwe politieke constellatie in Frankrijk en als eerste president probeert hij de Franse megalomanie te reduceren tot meer realistische proporties van eigendunk.

In zijn lange politieke leven van een halve eeuw heeft Mitterrand een verbazend vermogen tot wederopstanding getoond. Daarom zal de president zich minder ongerust maken dan zijn partijgenoten, die meer in de waan van alledag leven, over de huidige daling van zijn populariteit. Mitterrand heeft al 50 jaar geduld en meent nog een lang leven voor zich te hebben. In ieder geval nog vijf jaar als president.