Ontvoerde Mexicaanse arts staat in Los Angeles terecht wegensdrugsmoord; 'Premiejagen' VS wekt irritatie Mexico

MEXICO-STAD, 5 mei - 'De vraag is of de Verenigde Staten werkelijk willen aansturen, zoals zij doen, op een wereld waarin agenten van alle naties - of hun premiejagers - de vrijheid hebben om burgers van andere naties zo maar van de straat op te pakken', vroeg de Los Angeles Times zich onlangs af in een hoofdartikel. 'Als de Verenigde Staten daar serieus over nadenken, willen zij dat niet', concludeerde het blad. Toch wijzen reeksen incidenten in een andere richting, namelijk op een neiging bij Amerikaanse wetshandhavers om zichzelf steeds meer bevoegdheden buiten de Amerikaanse grenzen toe te kennen en daarbij methoden te gebruiken die in de Verenigde Staten onaanvaardbaar zouden zijn.

Zo gaf het Amerikaanse ministerie van justitie afgelopen oktober een richtlijn uit volgens welke federale agenten zonder meer volmacht krijgen 'regels van het gewoonte- en internationale recht te negeren tijdens extra-territoriale activiteiten tot wetshandhaving'.

En Amerikaanse rechters stelden zich het afgelopen jaar herhaaldelijk op het standpunt dat de omstandigheden waaronder voortvluchtige buitenlanders - met name terroristen en drugshandelaren - buiten de Amerikaanse grenzen worden gearresteerd om vervolgens in de Verenigde Staten terecht te staan, 'irrelevant' zijn. Dat de Verenigde Staten tegenover buitenlanders andere legale maatstaven aanleggen dan tegenover hun eigen burgers, wekt irritatie en soms ook woede, met name bij de Latijns-Amerikaanse zuiderburen, waar Amerika's 'minachting voor soevereiniteitsprincipes' het meest tot uiting komen.

Het laatste incident dateert van vorige maand toen de arts Humberto Alvarez Machain in zijn praktijk in de Mexicaanse stad Guadalajara werd opgepakt door vier mannen die zich voordeden als Mexicaanse federale agenten. Hij werd vervolgens met een prive-vliegtuigje naar de Amerikaanse grensstad El Paso gevlogen. Daar werd hij formeel gearresteerd door agenten van het Amerikaanse anti-drugsagentschap DEA wegens betrokkenheid bij de moord vijf jaar geleden op DEA-agent Enrique Camarena in hetzelfde Guadalajara. Terwijl Camarena twee dagen lang door Mexicaanse drugsgangsters werd gemarteld en ondervraagd, zou Alvarez Machain met injecties zijn leven zo lang mogelijk hebben gerekt. De man wacht nu in Los Angeles op zijn berechting.

De reacties in het lichtgeraakte Mexico waren furieus. En president Salinas de Gortari liet met zoveel woorden weten dat de Amerikaans-Mexicaanse samenwerking bij de drugsbestrijding gevaar loopt als de noorderburen de Mexicaanse soevereiniteit schenden en menen misdaad met misdaad te moeten bestrijden. Het Amerikaanse ministerie van justitie beloofde prompt een onderzoek maar liet op voorhand weten dat Alvarez Machain ongeacht de onderzoeksresultaten nooit zal worden teruggestuurd.

President Bush probeerde vorige week tijdens een vraaggesprek met het Mexicaanse Televisa wat olie op de golven te gooien met de opmerking: 'Ik begrijp hoe gevoelig dit voor Mexico ligt. Ik wil president Salinas verzekeren dat we niet de bedoeling hebben soevereine rechten te schenden, integendeel. Anderzijds kunnen wij geen beestachtigheid jegens onze burgers tolereren.'

Volgens de Amerikaanse president waren DEA-agenten zeker niet bij Machains ontvoering betrokken, mogelijk wel 'premiejagers'. In Washington werd blijkbaar gehoopt dat de bui daarmee zou overdrijven.

Vorige week verklaarde de vroegere Mexicaanse politieman Garate Bustamante echter in Los Angeles dat hij de ontvoering van de Mexicaanse arts had uitgevoerd met hulp van een groep van tien Mexicaanse politiemensen - bijgenaamd 'de wilde ganzen' - en na voorbereidend overleg met het DEA. Zij hadden daarmee honderdduizend dollar verdiend, afkomstig uit het DEA-fonds voor 'betaalde informatie'. Mexico heeft de Verenigde Staten nu om uitlevering van 'de wilde ganzen' verzocht. Maar de hoop in Mexico-Stad is niet echt hoog gespannen.

Reactie van David Kole, hoogleraar in het internationale recht aan de Georgetown University: 'Volgens het internationale recht mag een land niet een ander land binnendringen om een verdachte te pakken zonder een uitleveringsverdrag te gebruiken. Het inschakelen van particulieren om dit te doen, in plaats van Amerikaanse agenten, maakt de overtreding er niet minder op.' Dat Amerikaanse gezagsdragers daarover anders denken, bleek al in 1986 toen zij voor 32.000 dollar vier Mexicaanse agenten huurden om de Mexicaan Rene Verdugo over de grens met Amerika te smokkelen, waar hij werd gearresteerd wegens betrokkenheid bij de moord op DEA-agent Camarena. Vervolgens doorzochten Amerikaanse agenten zonder permissie Verdugo's huis in Mexico om het nodige bewijsmateriaal te verzamelen. In 1988 huurde de DEA in Honduras een groepje plaatselijke politieagenten om de drugsbaron Mata Ballesteros te ontvoeren en op een vliegtuig naar de Dominicaanse Republiek te zetten, waar hij door Amerikaanse agenten werd gearresteerd.

Op 28 februari besliste het Amerikaanse Hooggerechtshof naar aanleiding van klachten van de destijds ontvoerde Mexicaan Verdugo dat het Vierde Amendement van de Amerikaanse Grondwet, die de burger een gedegen rechtsbescherming biedt, niet van toepassing is op buitenlanders. Daarom doet het er volgens het hoogste Amerikaanse Hof niet toe hoe een internationale voortvluchtige in een Amerikaanse gerechtszaal belandt, mits daarbij geen methoden worden gebruikt 'die het geweten van het Hof schokken'. Amerikaanse rechtsgeleerden tonen echter groeiende bezorgheid. 'Onze Constitutie suggereert nergens dat de Verenigde Staten de bevoegdheid zouden hebben Amerikaanse wetten buiten hun grondgebied te handhaven', aldus professor Joel Paul van de Amerikaanse Universiteit in Washington, die vreest dat het stelselmatig negeren van internationale rechtsregels leidt tot de wet van de rimboe. Zijn collega David Kole van de Georgetown University: 'Ik weet van geen ander land dat zich het recht toekent buitenlandse verdachten op buitenlandse bodem op te pakken. Als enig ander land ons zo iets zou aandoen, zouden wij als eersten krachtig protesteren'. Samenwerking aan weerszijden van Rio Grande bij drugsbestrijding looptgevaar

    • Ferry Versteeg