Berghem strijdt fier tegen spook der herindeling

BERGHEM, 5 mei - Voor het gemeentehuis van het Brabantse Berghem staat een standbeeldje. Het stelt man, vrouw en kind te paard voor. Er onder staat: 'Wat ik hier op mijn rug mag dragen zijn Berghemnaren, fier en zelfbewust, die strijden zullen alle dagen totdat het spook der herindeling rust. ' In het dorp spreken ze van 't onafhankelijkheidsbeeld. Voor de tweede maal in 28 jaar tijd dreigt verlies van zelfstandigheid van het 5500 inwoners tellende dorp en inlijving bij het naburige Oss. Een vrouw: 'Wij hebben Oss niet nodig. Oss heeft ons nodig voor de ping-ping. Over 25 jaar zullen ze zeggen: die intimiteit hadden we toch moeten handhaven.'

Met het voorontwerp van een herindelingsplan sluit de provincie zich grotendeels aan bij de adviezen van de commissie-Schampers, genoemd naar de oud-burgemeester van Uden. Tien van de 27 gemeenten in Noordoost-Brabant zouden weg moeten. Dat zal, volgens de provincie, de bestuurskracht vergroten, die daarbij de rijksoverheid naspreekt. In de studie 'Kwaliteit van gemeenten' stelden drie onderzoekers van de universiteit Twente deze week vast dat het rijk er bij het herindelen al te gemakkelijk vanuit gaat dat de grotere gemeenten beter functioneren dan de kleinere. De onderzoekers troffen talrijke kleine gemeenten aan, die 'uitstekend worden bestuurd en een hoogwaardig voorzieningenniveau hebben.' De provincie Noord-Brabant meent een voordeel te behalen van 4,3 miljoen gulden per jaar. B.den Brok voorzitter van de Stichting tot behoud van de zelfstandigheid van Berghem: 'Of dat opweegt tegen de saamhorigheid, die we hier nu hebben? Als we bij Oss moeten worden we een wijk. Dan gaan ze het hier volbouwen met industrie, worden voorzieningen niet meer vernieuwd en slaat de verpaupering toe.'

Met ongewone felheid verzette Berghem zich vorig jaar al. Dat was toen de commissie- Schampers het voorstel tot herindeling deed. Op 13 december - het regende dat het goot - fietsten vijftienhonderd inwoners onder aanvoering van prof-wielrenner Gert Jan Theunisse, die er woont, naar het provinciehuis in Den Bosch. Den Brok: 'Als het moet dan krijgen we er nu 2000 op de been en misschien wel 20.000 tot 25.000 van andere bedreigde gemeenten.'

Den Brok wil een provinciale politieke partij oprichten, die naam 'Kleine kernen' zou kunnen voeren. 'Maar dan met twee grote K's. CDA, PvdA, en VVD hebben gewoon met de wensen van de mensen geen rekening gehouden. Dat zullen ze dan gaan voelen.'

Hij rekent op minimaal 10 zetels in provinciale staten. Oss aast al lang op de kleine buur. Den Brok: 'Dat is een idee dat al 200 jaar bestaat. In 1962 besloot minister Toxopeus na een bezoek dat de inlijving niet doorging, omdat hij vond dat Berghem haar zelfstandigheid meer dan waard was. Nu begint het gesodemieter weer opnieuw.'

Tot drie maal toe offerde Berghem grond aan Oss, tesamen 213 hectare, voor industrievestiging. Wethouder J. Broers: 'Helemaal geen zoenoffer. Het was alleen maar het bewijs dat we de knelpunten bij onze buur erkennen en dat we ze in gezamenlijk overleg willen oplossen.'

Samen met zijn collega L.van Oorsouw, gemeentesecretaris J. Peperkamp en waarnemend-burgemeester mr. B.van Zwieten, tot vorig jaar eerste burger van Den Bosch, is hij in collegeberaad in het gemeentehuis. Op de gevel staat: 'Zelfstandig Berghem bron van bruisend leven.'

Van Zwieten: 'Toen de commissaris me vroeg, heb ik gezegd: dan moet ik wel de besluiten van de gemeenteraad loyaal kunnen uitvoeren, ook als ze zich uitspreekt tegen de herdindeling, wat er dik in zit.'

Zelf vindt hij de door de gemeente aangevoerde argumenten 'aansprekend' 'Ze is groot genoeg voor voldoende bestuurskracht. Mijn partij, het CDA, heeft tot nog toe herindeling tegengehouden omdat niet vaststaat dat de bestuurskracht wordt vergroot. Er is hier een levendige democratische belangstelling. De publieke tribune zit altijd vol.'

De secretaris: 'Er zijn miljoenen guldens reserves.'

Op het moment dat Van Zwieten waarnemer was in Hedel besloot het kabinet de daar voorgenomen herindeling in te trekken. Daar trekt men zich in Berghem nu een beetje aan op. 'Wat hier dreigt te gebeuren is kappen in gezond hout', aldus wethouders en gemeentesecretaris. 'Behalve een zwembad hebben we hier alle voorzieningen. Er zijn 60 verenigingen en organisaties, die we ruim subsidieren, wat straks wegvalt. Hier wordt vijftig procent minder gemeentelijke belasting geheven. Het is niet juist om een kleine plaats aan een grote toe te voegen. Maar de bedenkers hanteren alleen maar het potloodje zonder rekening te houden met menselijke gevoelens.'

Gisteravond werd bij de dodenherdenking 'The last post' geblazen. 'Maar', aldus een inwoner, 'dat geldt niet voor ons. Daar blijven ze met hun poten vanaf.'