Parochianen willen af van alleenheersende 'gijsiaan'

TIENRAY, 4 mei - Tienray is een overwegend rooms-katholiek kerkdorp bij Venray. In het ongeveer 1.000 inwoners tellende plaatsje wonen vooral arbeiders, die doorgaans buiten het dorp hun brood verdienen. Verder wordt er wat geboerd. Her en der staan bordjes met het woord 'Spargel', die aangeven waar asperges te koop zijn. Het lijkt er vredig, maar dat is schijn. Hier speelt zich op kleine schaal af wat voor de rest van het bisdom Roermond kenmerkend is: een botsing tussen twee geheel verschillende kerkopvattingen.

Een groot deel van de katholieken van Tienray is in opstand gekomen tegen de in september 1988 door de Roermondse bisschop, dr. J. Gijsen, benoemde nieuwe pastoor, de pater franciscaan F. Castelein. Hij volgde P. de Klijn op, een man die de gemeenschap ten volle bij de kerk had betrokken. De Klijn werd daarom op handen gedragen. De nieuwe pastoor daarentegen werd in een brief van twintig parochianen aan Casteleins provinciaal overste, waarin deze overigens tevergeefs werd verzocht zijn invloed aan te wenden om Castelein weg te krijgen, een 'alleenheerser' genoemd.

Castelein wordt als medestander van de bisschop gerekend tot de 'gijsianen'. Zijn benoeming paste volledig in het beleid van de bisschop om in parochies waar plaatsen vrijkomen pastoors te benoemen die van zijn eigen priesteropleiding in Rolduc komen of die in elk geval passen in zijn kerkvisie. Soms haalt hij ze uit het buitenland, zoals Frankrijk en Polen. Het grootste deel van deze 'zuiveringsoperatie' is achter de rug. Alleen het katholiek onderwijs moet nog aan de beurt komen, maar dat laat zich niet zo gemakkelijk de wet stellen. 'Het is de bisschop niet gelukt de scholen uit elkaar te drijven', zegt J. Dezaire, lid van het dagelijks bestuur van de Katholieke onderwijsvereniging en van de commissie van goede diensten. 'Ik denk dat hij uiteindelijk nog geen tien scholen overhoudt die aan zijn eisen willen voldoen.'

'Waar de bisschop op uit is', aldus docent T. van den Hoogen van de universiteit voor theologie en pastoraat in Heerlen, 'is de mensen laten kiezen voor hetgeen hij onder zuiver christendom verstaat. Hij zit niet te wachten op lauwe mensen. Hij wil een kleine zuivere gemeenschap, een heilige rest, die precies volgt wat door Rome aan regels is gesteld.'

Daarin moeten de door Gijsen benoemde nieuwe pastoors voorgaan. Soms pikt men dat. Of men wordt onverschillig. Het gebeurt ook dat groepen zich afscheiden en verder gaan zonder band met de institutionele kerk. 'Pastoor De Klijn was een mens', zegt vice-voorzitter H. Bexkens van de Tienrayer dorpsraad. 'Deze zie je nergens. Hij houdt zich afzijdig, maar heeft wel onmiddellijk zijn wetten gesteld.'

Om die reden stapten daarom achtereenvolgens op: de dirigent van het kerkkoor, de organist, de koster, het kerkbestuur, de collectanten en de vrijwilligers, die zorgen voor het onderhoud van kerk en kerkhof. In Tienray lijkt de situatie fors uit de hand gelopen. Er gaan zelfs geruchten dat de kerk zal worden bezet om zo de pastoor de toegang te beletten.

De kerk van Tienray is toegewijd aan Onze Lieve Vrouw Troosteres der verdrukten. Zij kan haar naam in deze roerige tijden alle eer aandoen. Alleen de zusters van het Kostbaar Bloed, die in het dorp een klooster hebben, en een handjevol ouderen zouden nog achter de nieuwe pastoor staan. Het kerkbezoek is met rasse schreden teruggelopen. Mensen die nog wel 'kerken', zoeken vaak hun heil bij parochies in de buurt. Veel parochianen hebben de gezinsbijdragen, waarmee het kerkwerk wordt gefinancierd, gestaakt. Overzicht van de financiele situatie is er niet meer, want nooit meer riep Castelein de parochieraadsvergadering bijeen.

In een nis in de kerk is een grot te zien van beschilderd jute; een getrouwe nabootsing van de grot van Lourdes, waar de Heilige Maagd volgens de overlevering zou zijn verschenen. Een groep parochianen heeft de grot zelf gebouwd. Het geld werd door nagenoeg de hele gemeenschap opgebracht. Elk jaar komen er vanuit de wijde omtrek processies naar toe. Tienray staat daarom bekend als 'Klein Lourdes'. Aan een muur hangen dankbetuigingen. 'Maria lof. Zij heeft mijne echtgenoote gered'. Daarnaast een bord: 'Tijdelijk geen Lourdeswater'.

De door vrijwilligers verzorgde aanvoer is gestaakt uit onmin over het beleid van de pastoor. Hij onderhoudt de contacten vooral via stichtende woorden in het plaatselijke blad, het Tienders Krantje. Daarin breekt hij een lans voor het herstel van de zondagse eucharistieviering, 'het hart van de zondag'.

Mede op grond daarvan schafte hij ook de zaterdagse feestmissen af, waarbij zilveren huwelijken of jubilea werden herdacht. Hij meent dat mensen door die missen wat al te vlug menen hun zondagsplicht te hebben vervuld. Mensen die voor hun trouwen 'hokken', zou hij pas huwen als ze eerst een paar maanden gescheiden hebben gewoond. Gescheiden mensen zou hij de communie hebben geweigerd.

Antipathie

Vice-voorzitter Bexkens van de dorpsraad 'De mensen zijn hier niet opstandig. Er moet hier al iets heel geks gebeuren, willen ze op hun kop gaan staan. Maar deze pastoor is het gelukt. Waar zou het anders aan liggen dan aan hem, want de mensen van Tienray zijn hetzelfde gebleven.'

De dorpsraad heeft zich in de kwestie gemengd, want, zegt Bexkens, 'het algemeen belang is in het gedrang. De situatie is uiterst precair'. Binnenkort gaat er een brief uit naar bisschop Gijsen. 'Het beste is als de pastoor verdwijnt. De antipathie, die hij heeft opgebouwd, raak je een, twee, drie niet zo maar kwijt.' Bexkens: 'Mijn vader stierf vorig jaar. We hebben de pastoor toen opgebeld of hij wilde komen. Hij zei: daar kom ik niet voor, daar kan ik toch niks meer aan doen. Ik kom later op de dag wel. Dat getuigt toch ook niet van een echt sociaal gedrag.' De pastoor wil geen commentaar geven. Dat blijkt bij een toevallige ontmoeting in de kerk, waar hij in aandachtig gebed is verzonken bij de Mariagrot. 'U kunt wel tot morgenavond doorvragen, maar het is en blijft: geen commentaar.'

Het is het tot dogma verheven statement, waarvan ook het bisdom Roermond zich altijd bedient in onwelgevallige kwesties. 'Dat is het kenmerk van de kerk zoals de bisschop die voorstaat', zei oud-deken van Heerlen P. Jochems enkele maanden geleden. 'Daarin is geen dialoog mogelijk. Dat moet onherroepelijk stuk lopen.'

    • Max Paumen