Minister Kok treft Duiters met weldoortimmerde rede

BONN, 4 mei - Er is kans dat minister Van den Broek (CDA, buitenlandse zaken) vandaag in de ministerraad zijn duim heeft opgestoken naar zijn PvdA-collega Wim Kok, vice-premier en minister van financien. Want de eerste man van de PvdA in het derde kabinet-Lubbers heeft gisteren in Bonn voor Westduitse geestverwanten een rede uitgesproken die Van den Broek geschreven zou kunnen hebben. Sterker nog, ook Westduitse christen-democraten zouden zich heel goed hebben kunnen vinden in het weldoortimmerde verhaal dat Kok afstak voor de sociaal-democratische Friedrich-Ebert-Stiftung. De plaatsvervangende minister-president was uitgenodigd een verhandeling te komen geven over de Duitse eenwording aus Niederlandischer Sicht. En daarvan had hij blijkens de toon en de lengte van zijn toespraak van ruim twintig kantjes ook werk van gemaakt, dan wel laten maken. Zijn uiteenzetting ging in elk geval herhaaldelijk uit boven het niveau van diplomatieke beleefdheid tussen buren of aardigheden voor ideologisch gelijkgezinden.

De Nederlandse spreker gaf in zijn inleiding ronduit toe dat in zijn land de afgelopen 40 jaar maar zelden tranen zijn vergoten over de Duitse deling. En daar liet hij het niet bij. In een bespreking van de dilemma's die liggen tussen de stabiliteit in Europa tijdens veertig jaren status-quo en de vereisten van mensenrechten en ontspanning in en met Oost-Europa, gaf hij toe dat Nederland 'op zijn kruispunt van Atlantische handelswegen' zijn aandacht vaak nogal overwegend op de Europese stabiliteit had geconcentreerd. En daarom misschien ook, zo vervolgde Kok, was Nederland het afgelopen najaar nog minder dan andere Westeuropese landen voorbereid op de omwentelingen die zich in Oost-Europa voltrokken. Voor deze mooie, niet eens zo impliciete Nederlandse zelfkritiek zal Van den Broek misschien even wat minder waardering hebben gehad.

Ontbinding

Voortbordurend op het thema van afnemende tegenstellingen tussen Oost en West kwam Kok vervolgens op de positie die Oosteuropese landen straks moeten of kunnen krijgen op veiligheidsgebied. Nu het Warschaupact in ontbinding is moet er zeker, bijvoorbeeld in het verband van de Europese conferentie voor veiligheid en samenwerking (CVSE), over nauwere samenwerking kunnen worden gesproken. Maar, zo waarschuwde Kok, 'voor Nederland geldt dat de militaire samenwerking waarin zij deelneemt (de NAVO dus), weliswaar in een breder kader kan worden opgenomen maar daarin niet mag verdwijnen'.

Kortom, leek de conclusie, dat Europese huis met een eigen veiligheidsstelsel waarvan ook de SPD en de Westduitse FDP-minister Genscher zo gedurig spreken, is (nog) geen subsituut voor het NAVO-lidmaatschap. Of, zoals Kok het zei, 'Het zou naief zijn ervan uit te gaan dat in het CVSE-kader zo'n alternatief snel kan ontstaan'. En de Nederlandse spreker ging nog een stap verder: 'Het vasthouden aan de NAVO komt tegelijkertijd overeen met een ander uitgangspunt: het duurzaam deelnemen van de VS aan de Europese veiligheidstructuur. Zonder de VS zouden de Europese structuren op veiligheidsgebied aan het wankelen raken.'

Er volgde een pleidooi voor verdere wederzijdse wapenvermindering die een NAVO-lidmaatschap van een verenigd Duitsland, inclusief 'de bijna ook tot het verleden behorende DDR', zou kunnen vergemakkelijken. Met dat, tenminste voorlopig, voortgezette Duitse NAVO-lidmaatschap heeft de SPD in Bonn zich overigens pas een week geleden verzoend.

Alsof het bevriende gehoor tot op dat ogenblik niet genoeg voor de kiezen had gekregen, maakte de Nederlandse bezoeker daarna de bondsregering van kanselier Helmut Kohl nog een aantal complimenten voor de manier waarop zij zich in de Europese (EG-) politiek gedraagt. Vooral Kohls, samen met predident Mitterand ondernomen, initiatief om naast de Europese monetaire unie ook de politieke unie versneld na te streven, kreeg de hoogste lof.

Er is een tijd geweest dat Nederlandse sociaal-democraten aan een bezoek aan Berlijn van een paar dagen genoeg hadden om de lof van de Duitse deling en de Berlijnse Muur te zingen. Die tijd is voorbij. Wat voor de SPD'ers in Bonn gisteren wellicht een nieuw vraagstuk vormde was: is die Wim Kok hier nu vooral als Nederlands vice-premier op bezoek geweest of als eerste man van de PvdA? Het antwoord uit Den Haag zou kunnen zijn dat de minister van financien aan de Kneuterdijk en elders die twee functies heel vaak laat samenvallen. Zolang dat zo is zullen nog wel vaker christen-deocratische duimen omhoog gaan.