LS; over boeken en schrijvers

Martin Ros en Roel Leentvaar hebben het initiatief genomen tot de instelling van een biografieprijs. Aan de prijs, die vanaf volgend jaar om de twee jaar wordt toegekend, is een bedrag van fl.25.0000, - verbonden, bijeengebracht door de gemeente Dordrecht en enkele sponsors. Net als bij de AKO-prijs zal ook de biografieprijs met nominaties werken. De eerste nominaties worden dit najaar bekendgemaakt. In het jaar dat de prijs niet wordt toegekend is er een potje te verdelen onder biografieschrijvers. Om de twee jaar zal ook een lezing over een biografie of over een biografisch aspect in de Grote Kerk in Dordrecht worden georganiseerd: de Johan de Witt-lezing.

De organisatie achter de prijs noemt zich de Dordtse Academie, waarin zitting hebben: Martin Ros, Emma Brunt, Ton Anbeek, Jan Eijkelboom, Harry Poeze, Harry Prick, Bart Tromp. In een toespraak bij de bekendmaking van het initiatief wees Martin Ros erop dat hier te lande door historici en Neerlandici nog heel wat werk te verrichten is op biografisch gebied. In Frankrijk komen jaarlijks vijfhonderd biografieen uit, in Engeland zelfs zevenhonderdvijftig! In Nederland zal de belangstellende lezer in de winkel tevergeefs informeren naar biografieen van Willem van Oranje, Domela Nieuwenhuis, Willem Kloos, Troelstra of Romme. Het vurige enthousiasme van Martin Ros over de nieuwe prijs is militant: 'Dit is het antwoord op de AKO-prijs. Er komt een Johan de Witt-lezing, er komt een jaarboek, er komen opdrachten en elke twee jaar een winnaar die met fl.25.000 naar huis gaat. We hebben die AKO-prijs nu een paar jaar aan kunnen kijken en wat is het nou helemaal? Een armzalige toestand met een gehaktbal in het Amstelhotel toe!'

Top Honderd

Sinds 1986 kunnen schrijvers, vertalers, illustratoren en fotografen aanspraak maken op een leenvergoeding. De cijfers over het vierde jaar dat de regeling van kracht is, 1989, zijn onlangs bekend geworden. In het blad Feiten en meningen, orgaan van de NBLC (Nederlands Bibliotheek en Lektuur Centrum) staat een Top honderd over 1989. Het is een verbazingwekkende lijst: hij telt slechts 48 schrijvers! Er staan verder 37 vertalers en 15 illustratoren op. Dat werpt een nieuw licht op de inkomenspositie van vertalers: die is in vergelijking met auteurs zo slecht nog niet. De Top Honderd is ook om andere redenen interessant: er staan maar zes literaire auteurs op, te weten Maarten 't Hart (20), Jan Wolkers (34), Willem Frederik Hermans (43), Harry Mulisch (52), Marga Minco (62) en Remco Campert (74). Lezers gaan dus naar de bibliotheek voor Mien van 't Sant, A. C. Baantjer en Dick Bruna, maar niet voor Reve, Claus of Brandt Corstius.

Individuele ontwikkelingen in de score zijn ook te volgen omdat het handige overzichtje ook laat zien waar de tophonderddeelnemers voorheen stonden genoteerd. Zo heeft Dick Bruna opvallend hoge noteringen, maar bij 1988 staat een streepje - hij is waarschijnlijk vergeten een aanvraag in te dienen en dat heeft hem het maximumbedrag van fl.10.000, - gekost. Hetzelfde overkwam Olaf J. de Landell maar hij zal misschien een lager bedrag zijn misgelopen. Kees van Kooten heeft zich pas vorig jaar gerealiseerd dat er zoiets als leenvergoeding bestaat, althans hij deed voor het eerst een aanvraag voor 1989. Hein van Wijk 'Als ik aan deze liedjes zit te schrijven/ gaan mijn gedachten naar mijn verre land, / zoals het thans, gespleten en verbrand/ zich martelt om den vijand te verdrijven.'

Het zijn dichtregels van de advocaat Hein van Wijk, die hij als Prelude schreef in zijn bundel Land der Vrijheid. De natuurgedichten schreef Van Wijk, aldus zijn nawoord: 'in het S. S. Arbeitslager Kottern, een buitenkommando van het concentratiekamp Dachau; in de dageraad der vrijheid, bij het knagen van de honger.'

Ze zijn gedateerd tussen februari en eind april 1945. De bundel is niet lang na de oorlog in beperkte oplage gedrukt maar nu heruitgegeven door de Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging (KNNV). Van Wijk belandde in Dachau nadat hij betrapt was op het huisvesten van onderduikers. Wie hem gekend hebben, spreken over hem als een uiterst scherpzinnig advocaat en politicus. Van Wijk werkte in Haarlem en werd vooral bekend als verdediger van dienstweigeraars. Hij was ook in de jaren zestig en zeventig lid van de Eerste Kamer voor de PSP. Land der Vrijheid is te verkrijgen door fl.12,50 (plus 3,50 verzendkosten) over te maken op giro 13028 t. n. v. Stichting Uitgeverij KNNV te Hoogwoud.

Kaars

De dichter H. Marsman (1899-1940) had geen geluk met de zee. Op jonge leeftijd was hij afgekeurd voor de Zeevaartschool in Amsterdam. En jaren voor zijn dood dichtte hij in 'De overtocht': 'De eenzame zwarte boot/ vaart in het holst van den nacht... / ik lig diep in het kreunende ruim, / koud en beangst en alleen... '

In de nacht van 20 op 21 juni 1940 is het schip de Berenice op weg van Bordeaux naar Engeland. Het schip wordt getroffen door een Duitse torpedo en onder de doden is Marsman. Hij is na Ter Braak en Du Perron de derde grote letterkundige - het Forumtriumviraat - die Nederland in de eerste twee oorlogsmaanden verliest. Zijn vrouw, die op het moment van schieten in de kombuis is, overleefde overigens de aanval.

Een uit de talloze In Memoriam gedichten was 'De kaars. In memoriam H. Marsman' van S. Vestdijk, gepubliceerd in het herdenkings-dubbelnummer van Criterium van september 1940. Het gedicht van vijf strofen vertelt van een dichter die tijdens het schrijven strijd voert met de oprukkende duisternis. Een mooi, zeer toepasselijk beeld ter herdenking van iemand als Marsman, die door oorlogsgeweld is omgekomen. In de nalatenschap van Vestdijk ontdekte T. van Deel echter een gedicht met de titel 'De kaars', gedateerd augustus 1939, dat dertien strofen telt en waarvan het in memoriam gedicht een verkorte, bewerkte versie is. De oorspronkelijke versie rept van een lezer in plaats van een dichter. De lezer is een kind dat zich uiteindelijk in de strijd met het invallende duister gewonnen geeft en voor het raam naar de sterren kijkt. De visioenen die zich dan openbaren leveren wel zeer ronkende strofen op. Het is niet vreemd dat Vestdijk de eerste versie in een la had gelegd. De Kaars van S. Vestdijk toegelicht door T. van Deel is fraai uitgegeven, met beide gedichten integraal afgedrukt en voorzien van een beknopte aantekening, door De Lange Afstand en is te bestellen door overmaking van fl.50, - op giro 2700728 van De Lange Afstand in Amsterdam, o.v.v. van 'kaars'.