Vooruitgang tijdens gesprek ANC en president De Klerk

KAAPSTAD, 3 mei - Het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) en de Zuidafrikaanse regeringsdelegatie onder leiding van president Frederik de Klerk hebben vooruitgang geboekt bij de eerste gespreksronde die gisteren is begonnen. Na een gesprek van vier uur zijn beide delegaties overeengekomen 'te streven naar een akkoord via een proces van onderhandelingen'.

Zij hebben bovendien een lijst opgesteld van obstakels die uit de weg moeten worden geruimd voordat onderhandelingen over een nieuwe grondwet kunnen beginnen.

De ANC-delegatie onder aanvoering van Nelson Mandela eist dat de regering alle politieke gevangenen vrijlaat, de noodtoestand opheft, alle ballingen laat terugkeren en dat de troepen worden teruggetrokken uit de zwarte woonoorden. De regeringsdelegatie vindt dat het ANC de gewapende strijd moet staken en dat het zijn aanhangers in de zwarte woonoorden tot kalmte moet oproepen. 'Besprekingen kunnen alleen succes hebben als de ene partij nalaat de andere het mes op de keel te zetten', aldus een prominent lid van de regeringsdelegatie. Mandela en De Klerk legden na de eerste besprekingsronde een verklaring af voor de pers die zich had verzameld bij Groote Schuur, de residentie van Zuidafrikaanse leiders bij Kaapstad. Volgens De Klerk worden de besprekingen gekenmerkt door 'grote openheid'.

'Wij zijn vastbesloten om het goede klimaat te scheppen waarin over een nieuwe grondwet wordt onderhandeld.' Hij schudde langdurig de hand van Mandela die nadien, deels in het Afrikaans, zei dat er een einde is gekomen aan de 'verschrikkelijke traditie van dialoog tussen dienaar en heer'.

Mandela wees erop dat het ANC wil praten over een 'nonraciale grondwet die het begrip ras niet meer kent of enige vorm van heerschappij die dit land in een crisis heeft gestort'.

Pag.9: Samen in een bootje

Een lid van de ANC-delegatie zei goede hoop te hebben dat de twee resterende dagen van besprekingen kunnen worden benut om de obstakels uit de weg te ruimen. Volgens waarnemers in Kaapstad zouden beide delegaties een aantal obstakels tegen elkaar kunnen wegstrepen, zoals de vrijlating van alle politieke gevangenen en de terugkeer van de ballingen aan de ene kant, en opschorting van de gewapende strijd aan de andere. Bij andere obstakels, zoals het opheffen van de noodtoestand, is een oplossing gecompliceerder omdat deze ook dient om onderling zwart geweld in te tomen. In de provincie Natal zou opheffing van de noodtoestand kunnen leiden tot een verscherping van het conflict tussen aanhangers van het ANC en Zulu-leider Buthelezi. Daarnaast zou de regering volgens waarnemers bereid zijn de troepen uit de zwarte woonoorden terug te trekken onder de voorwaarde dat het ANC zijn aanhang in bedwang houdt. De Klerk vreest dat toename van het geweld in de woonoorden de besprekingen negatief beinvloedt. Daarom heeft hij het hoofd van de Zuidafrikaanse politie, Basie Smit, en Neil Barnard, de chef van de invloedrijke veiligheidsdienst, op het laatste moment aan de delegatie toegevoegd. De afgelopen maanden zijn bij gewelddadigheden in de woonoorden honderden mensen om het leven gekomen. Daarom kan een aantal obstakels, zoals het toenemende geweld, alleen uit de weg worden geruimd als beide partijen een 'regeling' overeenkomen.

De conservatieve oppositie in het blanke parlement heeft gisteren met een demonstratieve tocht tegen de onderhandelingen met het ANC geprotesteerd. Onder leiding van Andries Treurnicht, de leider van de Conservatieve partij, liepen de extreem-rechtse politici het parlement uit. 'De Klerk heeft geen mandaat om met terroristen te onderhandelen', aldus dominee Treurnicht tijdens de protestmars. 'De regering pleegt zelfmoord, De Klerk is bezig met een uitverkoop.'

Ook Eugene Terre Blanche, de leider van de extreem-rechtse Afrikaner Weerstandsbeweging (AWB), heeft zich gisteren fel uitgesproken tegen de besprekingen in Kaapstad. Hij zei dat zijn aanhangers 'het vaderland zullen verdedigen en de wapens zullen opnemen tegen het ANC'.