Onderhandelingspositie Kohl is sterk

BONN, 3 mei - Ook Duitsers zien op hun televisiescherm Boris Karloff, de befaamde horror-acteur, voor het Kremlin. Het beeld van de week, misschien wel het beeld van het jaar, kwam eergisteren uit Moskou. Michail Gorbatsjov, uitgerekend de man die zijn Oosteuropese clienten met recht en reden waarschuwde dat wie het tempo der geschiedenis miskent door de geschiedenis wordt ingerekend, werd massaal uitgefloten. Dat overkwam de man die al een paar jaar de ster is van Fifth Avenue en de Adenauerallee, op zijn eigen Rode Plein, en nog wel op 1 mei, door toedoen ook nog van deelnemers aan een volgens nieuwe zeden goedgekeurde demonstratie. Gorbatsjov in het nauw gebracht door wat hij zelf in economische nood heeft gecreeerd: de geest der verandering. Wat heet verandering - de vertrouwde wereld stond op zijn kop.

Niet alleen in Bonn en Oost-Berlijn, maar zeker ook daar, zal het beeld van de beledigd-bezeerde Sovjet-elite die zich in ouderwetse jassen verbaasd uit de massale fluitconcerten terugtrok en het bordes boven Lenins mausoleum verliet, grote indruk hebben gemaakt. Geschatte conclusie: de Moskouse held van het Westen is thuis zelfs op zijn eigen feestje nauwelijks nog welkom als gast. Vraag: hoe lang zijn er met hem nog zaken te doen? Hoe lang houdt hij zich nog staande op het Moskouse koord tussen, zeg, Ligatsjov en Jeltsjin, Karl Marx en Adam Smith, Litouwen en Azerbajdzjan? Voorlopig antwoord: nog maar even wellicht, dus wie hem nodig heeft moet zich haasten.

Zoveel is zeker, de Duitsers hebben deze Gorbatsjov nodig en zij hebben haast. Haast met hun streven naar eenheid, die in de hoogste versnelling in aantocht lijkt.

Tempo is geboden en wordt ook geboden. Want wie uit Bonn naar de wereld kijkt moeten in een week als deze frappante verschillen opvallen. Immers, of het nu de Duitse eenheid, de Europese integratie, de denderende economie of de diplomatie betreft, de Bondsrepubliek van CDU-kanselier Helmut Kohl gaat de laatste weken wel zeer buitengewoon snel van het ene succes naar het andere.

Een greep. De EG-top van vorig weekeinde in Dublin leek haast een reprise van een zeer oud nummer: de Duitsers winnen op alle fronten. In volgorde: 1) alle elf andere EG-leden zijn nu hartelijk voor de Duitse eenheid, op hun kladjes rekenen zij niet meer uit wat zij gaat kosten maar wat zij gaat opleveren; 2) de DDR, kwijnend symbool van gisteren, kan lid worden van de EG en alvast aansluiting krijgen op het Europese krediet-circuit, iets waarvan de rijke Kohl vervolgens zegt dat hij het niet nodig heeft; 3) de EG-partners worden over de voortgang van het Duitse verenigingsproces wel geinformeerd, maar hun inspraak daarin weert Bonn met succes af; 4) met de wegens beduchtheid voor de Duitse eenheid weer toeschietelijk geworden Franse president Mitterand neemt Kohl, toch al Europees trekpaard in de richting van een vrije binnenmarkt per eind '92, het initiatief om op dezelfde termijn ook de Europese monetaire en politieke unie te realiseren; 5) Parijs en Bonn zien hun voorkeur voor een Europese 'buitenlandse politiek' onder hun leiding enigszins gehonoreerd door een verzoek van Litouwen om bemiddeling richting Moskou.

Min of meer tezelfdertijd beleeft Bonn dat tot voor kort andersdenkende partners in de NAVO hardop beginnen uit te spreken wat een jaar geleden nog bondgenootschappelijke blasfemie was: de modernisering van tactische kernwapens met een kort bereik als de Lance en in feite ook zoiets als het aanhouden van de tactisch-nucleaire artillerie in Duitsland moeten maar worden vergeten. Als Duitsers naar eenheid streven en Oosteuropeanen zich losmaken van Moskou ligt inderdaad het bewaren van kernwapens die alleen Oostduitsers of Oosteuropeanen kunnen treffen niet meer zo voor de hand. Zomin als de geldende NAVO-strategie van de voorwaartse verdediging nog voor de hand ligt. Juist de door Kohl aan de NAVO geleverde Westduitse secretaris-generaal, oud-minister Worner (CDU), kondigde gisteren aan dat er aan die strategie binnenkort wat moet veranderen.

Van het Duitse front zelf heeft Kohl successen te melden als het gisteren bereikte akkoord met de DDR-regering over de voorwaarden voor de monetaire unie per 1 juli aanstaande. Of het succes van de eerder veelgekritiseerde sanering van het gezondheidsstelsel, een sanering die nu miljarden begint op te leveren. Of de effectiviteit van de eerder gesmade belastinghervorming, die niet tot minder maar tot meer fiscale baten leidt, zoals in het eerste kwartaal van 1990 het geval was. Heel intern Duits is dan ook nog dat Kohls regerende CDU de afgelopen weken in de Westduitse opiniepeilingen een ongewone voorsprong op de SPD-oppositie heeft genomen. De grote aandacht voor FDP-minister Genscher (buitenlandse zaken), afgelopen weekeinde tijdens een spreekbeurt even het slachtoffer van 'oververmoeidheid', vervlakt ook enigszins. En na een gevaarlijke aanslag van een geestelijk gestoorde vrouw staat Oskar Lafontaine, de kandidaat-kanselier van de SPD, voorlopig buitenspel in de campagne voor deelstaatverkiezingen in Nedersaksen en Noordrijnland-Westfalen, die 13 mei worden gehouden.

Van Kohls christen-democraten, en van zijn coalitie-kabinet, mag zelfbeheersing worden gevraagd. Overmorgen is in Bonn de eerste van de zogenoemde twee-plus-vier-conferenties van de beide Duitse staten en de vier geallieerden uit de Tweede Wereldoorlog. Zij buigen zich in feite over de kwestie hoe de externe kant van de Duitse eenheid moet worden bepaald in het Europese Huis dat er moet komen. Moeilijke vragen moeten worden bezien, zoals die van een eventueel NAVO-lidmaatschap voor geheel Duitsland. Succesvolle Westduitsers ontmoeten daaromtrent onzekere Russen en wantrouwige partners in NAVO en EG. In hun eigen hoofdstad krijgen Kohl en de zijnen zaterdag dus een zware diplomatieke oefening, een examen haast, in tact en begrip jegens anderen af te leggen.

Dat is overmorgen bij de eerste twee-plus-vier-conferentie misschien nog wel het belangrijkste. Namelijk hoe de succesvolle economische zwaargewicht Bonn de eigen Duitse prioriteiten op een verstandige manier kan verzoenen met de vrees en onzekerheid van de buren. Dat is een oud Duits probleem, dat dit keer in een nieuwe Europese bedding zou moeten worden opgelost.