Letland volgt voorbeeld van Estland, niet van Litouwen

MOSKOU, 3 mei - Met de Litouwse president Landsbergis als speciale gast is het parlement van Letland vandaag voor het eerst in zijn nieuwe samenstelling bijeengekomen om zich een dezer dagen in navolging van Litouwen en Estland uitspreken over de onafhankelijkheid van de republiek.

De Letse onafhankelijkheidsverklaring zal, gezien de bevolkingssamenstelling van Letland, minder radicaal zijn dan die van Litouwen. Slechts 55 procent van de bevolking van de republiek is Lets.

Bij de parlementsverkiezingen heeft het Letse Volksfront, voorstander van de onafhankelijkheid, 131 van de 201 zetels verworven. Dat is net niet de tweederde meerderheid die vereist is om de onafhankelijkheidsverklaring aan te nemen, maar het Volksfront hoopt op de steun van enkele onafhankelijke kandidaten. De tekst van de verklaring, waaraan nog wordt gewerkt, is nog niet vrijgegeven, maar het laat zich aanzien dat ze sterk zal lijken op de Estse verklaring, die het herstel van de Estse soevereiniteit en een overgangsperiode naar de totale onafhankelijkheid afkondigde. President Michail Gorbatsjov heeft de Letten en de Esten gewaarschuwd niet de weg van Litouwen op te gaan, omdat zij dan door dezelfde vergeldingsmaatregelen zouden worden getroffen en de weg naar onderhandelingen geblokkeerd zou raken. Hij bood beide republieken twee weken geleden een 'speciale status' aan binnen de Sovjet-federatie, maar eiste van de Esten dat ze de vorige maand genomen beslissing over een 'overgangsperiode' naar de onafhankelijkheid zouden herroepen.

De Letten, die in hun eigen republiek maar een krappe bevolkingsmeerderheid hebben en in de hoofdstad Riga zelfs een minderheid vertegenwoordigen, hebben gekozen voor de Estse strategie van geleidelijke onafhankelijkheid. Eerder deze week riepen ze, net als de Esten hebben gedaan, het Congres van Letland bijeen, een 'schaduwparlement' van de Letse bevolking, dat zich niet aan de Sovjet-instellingen ondergeschikt acht en zich beschouwt als de enige legale erfgenaam van de onafhankelijke republiek Letland. Alleen mensen die tussen de twee wereldoorlogen staatsburger van de onafhankelijke republiek waren hadden het recht deel te nemen aan de verkiezingen voor het Congres, dat zich heeft uitgesproken voor onmiddelijke onderhandelingen met Moskou over de onafhankelijkheid en over terugtrekking van de Sovjet-troepen uit Letland. Het Congres is bereid voorlopig samen te werken met de Opperste Sovjet, die als een instelling van de bezettingsmacht wordt beschouwd.

De nieuwe Letse Opperste Sovjet zal vandaag de agenda opstellen en een nieuwe president kiezen. Verwacht wordt dat de oude parlementsvoorzitter Anatoli Gorboenov, die in de republiek zeer gewaardeerd wordt, herkozen zal worden. Het parlement zal waarschijnlijk morgen aan de onafhankelijkheidsverklaring toekomen. Behalve de fractie van het Volksfront en een tiental ongebonden parlementsleden heeft het parlement nog een ongeveer 60 man tellende fractie van Interfront, de belangenvereniging van Russisch-taligen in Letland, die gedeeltelijk samenvalt met de Moskou getrouwe Letse communistische partij. De Letse communistische partij is vorige maand in tweeen uiteengevallen over de kwestie van de onafhankelijkheid, waarbij, anders dan in Litouwen, de 'separatisten' in de minderheid waren en de Congreszaal verlieten om een onafhankelijke communistische partij op te richten. Door hun ongunstige bevolkingssamenstelling is onafhankelijkheid volgens de onlangs door het Sovjet-parlement aangenomen wet op de afscheiding van de Sovjet-Unie praktisch uitgesloten. Hoewel zeker niet alle Russisch-talige inwoners van Letland tegen de onafhankelijkheid zijn, zal het bij een referendum heel moeilijk zijn de vereiste tweederde meerderheid te krijgen. Naast de Letten telt de republiek 33 procent Russen, 5 procent Witrussen, 3 procent Oekrainers en 3 procent Polen onder haar bevolking.