VERKADE VERTROUWT OP HISTORISCH BESEF BRITTEN; Bruggehoofdvoor United Biscuits in Zaanstad

Vandaag heeft het Britse concern United Biscuits een bod uitgebracht op het oer-Hollandse biscuit- en chocoladebedrijf Verkade. In de Zaanstreek wordt niet getreurd over de aanstaande overneming. De tijd van nostalgie is voorbij, stelt men nuchter vast. Europa roept. De ontbijtkoek is uit het produktenpakket verdwenen evenals de petit beurre en de gewone creamcracker, de ancora en de rotino. Maar bij Verkade in Zaanstad maalt men daar niet om. 'De tijd van nostalgie is voorbij', riep al na de ingrijpende reorganisatie van 1984 de toenmalige president-directeur Botterman. Het produktengamma is in korte tijd gehalveerd. Bijna was het trotse, oer-Nederlandse biscuit- en chocoladebedrijf kopje onder gegaan. Maar het bedrijf herstelde zich na het verlies van ruim 14 miljoen gulden over l984 snel. Marktverzadiging, verhevigde concurrentie en schaalvergroting maakten het evenwel voor iedere waarnemer duidelijk dat Verkade niet op eigen benen zou kunnen overleven.

En als alles volgens het boekje verloopt, er geen tegenbod komt en voldoende houders van certificaten hun stukken aanbieden, is het bedrijf over ruim een maand in handen van het Britse concern United Biscuits, de grootste snack- en biscuitfabruik van Europa (omzet vorig jaar ruim acht miljard gulden). De Verkade-ruiter zal voortrijden, al is het voor een Britse stal.

Meer dan een eeuw lang - vier jaar geleden vierde Verkade het honderdjarig bestaan - heeft de Zaanse zoetwarenfabrikant er een eer in gesteld de zelfstandigheid te bewaren en - althans in Nederland - uit te groeien tot een begrip. Sterker nog: tot voor kort wekte de leiding van Verkade de indruk de onafhankelijkheid tot elke prijs te zullen zekerstellen. De onderneming werd aan alle kanten dichtgetimmerd. Najaar l988 werden zelfs preferente aandelen uitgegeven om eventuele overvallers nog beter te kunnen weren. En de bevriende Zaanse ondernemer Albert Heijn schoot zelfs op persoonlijke titel te hulp door het voorzitterschap op zich te nemen van de stichting die de 'prefs' beheerde. De geruchtenmachine rond Verkade draaide op dat moment volop: naar het heette zouden grote broeders als Nestle, Rowntree en Jacobs Suchard een oogje op Verkade hebben laten vallen.

Amper anderhalf jaar nadien lijkt het lot van Verkade als volledig Nederlands bedrijf beslecht. United Biscuits heeft vandaag officieel het enkele weken aangekondigde bod van 400 gulden per aandeel (certificaat) uitgebracht. Het bod komt erop neer dat de Britten bereid zijn circa 265 miljoen gulden voor Verkade op tafel te leggen.

Het moet voor de leiding van de Zaanse onderneming een hele stap zijn geweest om verder te willen onder de vleugels van een buitenlandse moeder. Directievoorzitter drs. F. H. Tournier (47) van Verkade beaamt dat. 'Het is niet zo dat we van de ene op de andere dag de strategie omgooien. Verkade heeft vier, vijf jaar geleden onderkend dat het bedrijf toch wat te kleinschalig was om helemaal zonder partners door het leven te gaan. In die tijd zijn allerlei contacten opgebouwd met buitenlandse collega's. Die contacten zijn in de loop der tijd ook geintensiveerd. Op het ogenblik hebben we dan ook een vrij groot scala van samenwerkingsverbanden met collega's in Europa. Die hebben betrekking op het voor elkaar produceren en op verkoop. Het gaat om commerciele allianties, er is nooit sprake geweest van financiele participaties.'

Orientatie

Tournier zelf is pas sinds 1 januari 1989 officieel bij dit proces betrokken. Hij had daarvoor 19 jaar gewerkt bij Mars in Veghel en kende de branche (althans de chacolade-kant ervan) door en door. Tournier: 'Ik kwam bij Verkade binnen toen dat midden in het proces zat van orientatie op de toekomst. Begin jaren tachtig waren de laatste leden van de familie Verkade uit het bedrijf gestapt. Maar al in 1983 stapte een ander familielid, drs. Erik Verkade, de onderneming binnen. Maar die had elders in het bedrijfsleven gewerkt, nooit bij Verkade.' Onder leiding van de nieuwe directie werd in 1984 met succes een reorganisatie doorgevoerd. Daarbij werd een adviesbureau in de arm genomen. Besloten werd onder andere tot een drastische inkrimping van het assortiment.

En - voor het eerst in Verkades geschiedenis - vielen er gedwongen ontslagen, ruim 300 personen. 'Toen al heeft men bedacht dat een toekomst voor Verkade helemaal op eigen houtje heel moeilijk zou zijn', zegt Tournier in zijn naar beschuit geurende kantoor aan de oever van de Zaan. Het zoeken naar samenwerkingsverbanden is wel gelukt, alleen leefde men toen nog in de overtuiging dat dat kon op de basis van kleinschalige verbanden. Ook is een samenwerking met een groter bedrijf, de biscuitpoot Delacre van Campbell, van de grond gekomen in Nederland, Belgie en Frankrijk. Maar alles bij elkaar genomen leverde het toch te weinig extra groei op. 'Langzaam maar zeker is daarna de gedachte ontstaan om uit te zien naar intensievere samenwerkingsvormen. Eerst is gedacht aan minderheidsdeelnemingen. En van de minderheid - dat is dan toch het evolutieproces waar je als bedrijf doorheen gaat - kom je uiteindelijk uit op een meerderheidsparticipatie, wat in feite overname betekent.' De angst voor overneming - althans een vijandige - zat er bij de leiding van Verkade goed in. Commissaris ir. E. van Gelder sprak eind l988 nog onomwonden de vrees uit dat het bedrijf bij een vijandige inlijving zou worden opgesplitst. 'Beloften over zelfstandigheid zijn mooi in overnamegesprekken, maar wij geloven dat dergelijke beloften later loos zullen blijken te zijn', zei hij.

Tournier nu: 'Dat was nog in het kader van de uitgifte van de preferente aandelen. Men zat toen nog in de orientatiefase van: waar willen we naar toe? En erbij kwam dat de aandelenkoers in de periode daarvoor omhoog ging van circa honderd gulden eind l987 naar 368 gulden. Dat was echt heel bijzonder, met allerlei geruchten in de markt dat er pakketten rond gingen. Dat was een situatie waarin je als bedrijf niet wilt en kunt verkeren. Er moest dus rust komen.

Schrikbeeld 'Maar de opsplitsing van het bedrijf was echt een beetje een schrikbeeld. Er zijn in feite twee grote poten: de biscuit- en de chocoladepoot. En er zijn nogal wat collega-concurrenten in Europa, grote bedrijven die als kandidaat zouden kunnen fungeren voor een overneming van Verkade, die alleen maar interesse hebben in een van beide onderdelen.' En daar is United Biscuits heel duidelijk een gunstige uitzondering op. Dat concern heeft de verzekering afgegeven dat geen van de twee poten zal worden afgestoten, zegt Tournier. 'En niet alleen dat. UB heeft een aantal divisies: een ervan is McVitie's, de biscuitdivisie. De andere divisie is Terry's, die zich bezighoudt met chocolade- en suikerwerkprodukten. Daarnaast heeft UB ook nog de poot KP Foods (snacks, chips, zoutjes). Die interesses komen zeer wel overeen met die van Verkade. Dus het risico van afsplitsing is daardoor tot nul gereduceerd. Dat sluit heel mooi op elkaar aan.' Verkade is de partner voor United Biscuits om een soort bruggehoofd te vormen naar het vasteland van Europa. Het Britse concern wil op het continent een substantiele positie opbouwen. Daarbij hoort, aldus Tournier, ook een produktiefaciliteit op het vasteland en wel een grote. United Biscuits wil de produktiecapaciteit bij Verkade in Nederland aanzienlijk vergroten. Dat kan in Zaanstad of in Den Bosch, Verkade's tweede fabriek. De krachtenbundeling wil nog niet zeggen dat straks overal in Europa Verkade-biscuit of chocolade verkocht gaan worden ('Spanjaarden of Grieken hebben echt nog nooit van het merk Verkade gehoord'). Waarschijnlijk zijn vooral nieuwe UB-merken en produkten geschikt voor de gehele Europese markt. In Nederland, Belgie en Frankrijk blijft het Verkade-merk superieur, aldus Tournier. In die landen stelt het merk United Biscuits nauwelijks wat voor.

De uitbreiding bij Verkade zal volgens Tournier heel aanzienlijk zijn. De laatste jaren bleef Verkade's omzet net iets boven de 250 miljoen gulden hangen. Maar Tournier denkt dat in de nieuwe context over vijf jaar een omzet van 350 a 400 miljoen gulden ('en wat mij betreft nog veel meer') haalbaar moet zijn. Ook de werkgelegenheid zal groeien door de produktie-uitbreiding.

Tournier is beslist niet bang dat Verkade binnen het UB-concern zal verdrinken. 'Er is UB alles aan gelegen om juist het Verkade-merk te gebruiken. Ze hebben een hele goeie, stevige prijs betaald. Dat doe je alleen als je wat ziet in de toekomst van Verkade. Dat is goodwill voor het merk.' Directie-secretaris mr. R. O. Fock vult aan: 'Wij lijken wat dat betreft een beetje op McVitie's. Dat is een hele oude Schotse biscuitfabriek. En de huidige president-directeur van UB, Sir Hector Laing, komt bij McVitie's vandaan. Dus ik denk dat het historische besef bij UB beslist wel aanwezig is.'

Volgens Tournier is United Biscuits 'in wezen een verzameling van familiebedrijven die allemaal een soortgelijke achtergrond hebben'.

Verontwaardiging

Toen Nestle enkele jaren geleden een bod deed op de Britse snoepjesfabrikant Rowntree ontketende dat een golf van verontwaardiging in Engeland en vooral in York en omgeving. Alsof de Zwitsers een stukje Brits cultuurbezit inpikten. Zoiets is bij het bod op Verkade uitgebleven. Geen protesten van de Zaanse burgerij, van de werknemers of consumenten. Tournier: 'Er is wel even het element van de verrassing geweest. Maar de Ondernemingsraad heeft positief geadviseerd en de vakbonden waren al evenzeer ronduit positief in hun oordeel. Iedereen ziet dat dit voor Verkade nieuwe perspectieven biedt, zowel aan de verkoopkant als aan de produktiekant zal het aanzienlijk beter gaan.' Tournier geeft toe dat er uiteindelijk voor Verkade weinig keuze overbleef. De laatste jaren stagneerde de omzet, terwijl intussen bij voorbeeld de Europese integratie steeds verder ging. Hij wijst onder andere op de overneming vorig jaar van Nabisco Frankrijk door BSN. En op de toenemende bundeling van krachten in de detailhandel.

Veranderende eetgewoonten, nieuwe produkten, kleinere gezinnen, vaker buitenshuis eten, slechte ontbijtgewoonten, het cafetaria-wezen. Al die factoren zorgden bovendien voor verzadiging van de markt voor zoetwaren. Alleen in Zuid-Europa is nog wat groei te verwachten. 'Daar zie je een toenemende welvaart. Noord-Europa is al een heel lange tijd op een niveau waarbij de markt voor dit soort artikelen stagneert. Daardoor komt de nadruk te liggen op steeds nieuwe produkten. Daar vindt de concurrentie plaats. Dat is ook het voordeel van United Biscuits, dat heeft een heel groot ontwikkelingslaboratorium waarvan wij straks ook profijt hebben', zegt Tournier. 'Op termijn was aansluiting bij een grote partner onvermijdelijk. Maar we zaten niet onder tijdsdruk. Verkade is zeer rendabel, heeft een hele goeie winst (vorig jaar 12,2 miljoen tegenover 14,9 miljoen in 1988). Als je ons rendement vergelijkt met dat van de Europese concurrenten, komt Verkade daar bijzonder goed uit te voorschijn. Maar in de toekomst zou die druk ongetwijfeld zijn toegenomen. We hadden nu rustig de tijd een partner uit te zoeken die wat te bieden had. De 'strategische fit' tussen Verkade en UB is bijzonder groot. '