Jackson revisited

GAAN WE EEN herhaling meemaken van het ongelukkige Jackson-Vanik-amendement dat de Amerikaanse Senaat in 1973 aannam? Met dat amendement dat bevordering van de handel tussen de VS en de Sovjet-Unie afhankelijk maakte van de joodse emigratie uit de Sovjet-Unie werd de toenmalige detente de genadeslag toegediend. Waarmee niet gezegd wil zijn dat Jackson en Vanik de enige scherprechters waren en de tegenstanders van ontspanning zich uitsluitend in het Amerikaanse kamp bevonden. Maar het amendement was op dat moment historisch het verkeerde signaal.

Gisteren heeft de Amerikaanse Senaat met zoveel woorden van de president geeist dat hij nieuwe afspraken over handelsbevordering uitsluitend zal goedkeuren indien de Sovjets hun boycot van Litouwen beeindigen. Hoe begrijpelijk de behoefte aan het stellen van een daad in deze kwestie ook is, de neiging van de Amerikaanse volksvertegenmwoordigers om voor de president uit te dansen zodra het gaat om gewichtige zaken van internationale politiek heeft te vaak een averechts effect opgeleverd. Het Jackson-Vanik-amendement heeft de joodse zaak allesbehalve bevorderd. De opstelling van de Senaat nu dreigt voor Litouwen een vergelijkbaar effect te hebben.

SOVJET-PRESIDENT Gorbatsjov werd gisteren op het Rode Plein en ter gelegenheid van de viering van 1 mei rechtstreeks geconfronteerd met de frustratie die zich van de Sovjet-bevolking heeft meester gemaakt. Enerzijds komen de protesten voort uit angst voor wat de hervormingspolitiek nog aan sociale achteruitgang voor de massa's in petto heeft, anderzijds uit ongenoegen met de morele versukkeling waarin de 'perestrojka' is geraakt. Het vlagvertoon van het nationalisme zou wel eens de geschakeerde lading van het protest kunnen gaan dekken, althans de betogers droegen die suggestie met zich mee. De leiding heeft er geen goed antwoord op, zoals uit haar haastige aftocht kon worden opgemaakt.

De gebeurtenissen op het Rode Plein zouden het Westen tot bijzondere bezinning moeten stemmen. De gemakzuchtige stelling dat een Sovjet-Unie zonder Gorbatsjov niet al te ver van zijn politiek zou kunnen afwijken, overtuigt niet. De Unie zou bijvoorbeeld uiteen kunnen vallen - waarmee een onbeheersbaar vacuum zou zijn ontstaan. Het Westen kan weinig doen om een dergelijke ontwikkeling te voorkomen, maar is wel in staat haar te bevorderen. De Amerikaanse Senaat houdt te weinig rekening met de subtiliteiten van de situatie. Het ongenoegen van minister Baker daarover is meer dan gerechtvaardigd.