Gorbatsjov activeert vooral tegenstanders van zijnbewind

MOSKOU, 2 mei - De binnenlandse schade van de 1-mei-viering is voor hem in zoverre beperkt gebleven dat de Sovjet-televisie opnieuw in staat is gebleken een fris en vrolijk beeld van de feestdag te geven die, aldus de commentator spijtig, helaas door wat onverantwoordelijke elementen is misbruikt om hun politieke ambities bot te vieren. De televisie zag kans om zelfs van de alternatieve parade alleen beelden te tonen van vrolijk lachende mensen en de meest onschuldige spandoeken en verzweeg ook dat Gorbatsjov het mausoleum voortijdig verliet. Deze aanpak blijft, vijf jaar na het begin van de glasnost, telkens weer verbazen.

Voor het buitenland en voor Gorbatsjov zelf is opnieuw pijnlijk duidelijk geworden dat de binnenlandse steun voor zijn beleid akelig gering is. En al betrof de kritiek tijdens de demonstratie meestal niet Gorbatsjov persoonlijk, maar de communistische partij, zolang Gorbatsjov niet definitief met de partij breekt treft die kritiek hem net zo hard. Verwacht wordt dat Gorbatsjov op het 28ste partijcongres de post van partijleider zal opgeven, maar hij lijkt vooralsnog niet bereid zich van de partij te distantieren. Dat is overigens ook niet zo verwonderlijk, want een reeel alternatief machtsorgaan is er niet en de presidentiele raad alleen is wel een erg smalle basis voor zijn positie.

De 'overwinning' van de Mossovjet mag overigens niet de indruk wekken dat de strijd al is gestreden. De overneming van de Leningradse televisie door de Lensovjet, vorige maand, en de 1-mei-parade van de Mossovjet, het zijn spectaculaire acties die de machthebbers in het openbaar op hun plaats zetten. Maar of de gemeenteraden in staat zullen blijken hun woorden in daden om te zetten moet nog blijken. Voorlopig worstelen ze nog met grote politieke onervarenheid en interne tegenstellingen. Het moet voor de politiek ervaren partijcomites niet moeilijk zijn hun werk te fnuiken. In een land als de Sovjet-Unie, waar je niks voor elkaar krijgt zonder het zeer uitgebreide netwerk van relaties waarvan de partij de verbindende schakel vormt, is het buitengewoon moeilijk, zo niet onmogelijk, buiten dat netwerk om iets te bereiken. De grote steden als Moskou en Leningrad zijn er zeer slecht aan toe na jaren van wanbeleid en het is niet waarschijnlijk dat de bevolking de nieuwe gemeenteraden lang het voordeel van de twijfel zal geven. Gisteren werden al spandoeken meegedragen met teksten als 'Mossovjet, geen woorden maar daden'. Als de communisten inderdaad zouden besluiten tot heimelijke of openlijke boycot van de sovjets - en in Leningrad lijkt het daar sterk op - dan is de schade niet te overzien. In Moskou slaat de eerste partijsecretaris Joeri Prokofjev, die zelf ook in de gemeenteraad zit, voorlopig een verzoenende toon aan. Een nationale consensus is het enige dat het land nog kan redden. Maar daarvoor moeten heel wat politieke ambities opzij worden gezet.

    • Laura Starink