Finnen houden vast aan hun neutraliteit

HELSINKI, 2 mei - De Finse president, Mauno Koivisto, die het buitenlandse beleid van zijn land bepaalt, probeert Finland op het ogenblik behoedzaam door de Litouwse crisis te loodsen. Het eerste principe van het beleid is nog steeds neutraliteit, goede samenwerking met de buurlanden, wat in de praktijk betekent: geen irritatie opleveren voor de Sovjet-Unie. 'Machiavelli heeft al gezegd: het is voor een klein land verstandig om dichtbij vrienden te hebben. Wij hebben onze lessen ook geleerd in het verleden', aldus de president in een gesprek met Nederlandse journalisten ter gelegenheid van zijn staatsbezoek deze maand aan Nederland. 'Toen Finland in 1917 zijn onafhankelijkheid toonde ten opzichte van de Sovjet-Unie, waarvan Finland deel uitmaakte, zeiden Frankrijk en Groot-Brittannie dat wij het rustig aan moesten doen en dat wij maar eerst erkenning van de nieuwe Sovjet-regering moesten proberen te krijgen. Pas nadat Moskou onze onafhankelijkheid had bevestigd kwamen de Westerse landen over de brug.' 'Neutraliteit is zeer in ons nationale belang. Wij hebben, in tegenstelling tot Zweden, dat ook neutraal is, geen kritiek geleverd op het Amerikaanse optreden in Vietnam, of op de gebeurtenissen in China. Wij hebben de wijsheid niet in pacht. In de Baltische kwestie zijn wij ook heel voorzichtig. Wat heeft het voor nut om sympathiebetuigingen te doen die deze landen misschien stimuleren tot bepaalde acties. Wie is dan verantwoordelijk voor de gevolgen?' De president voegde hier aan toe dat het voor Finland zorgelijker wordt als ook Estland in een echt conflict raakt met de Sovjet-Unie. Finland heeft daar veel nauwere banden mee dan met Litouwen, en het ligt ook dichtbij. Op heldere dagen kan men vanuit hoge gebouwen in Helsinki de kustlijn van Estland zien.

Maar ook als Estland in conflict raakt zal er geen verandering komen in de strikte positie van neutraliteit. Twee oorlogen tegen de Sovjet-Unie, in 1939 alleen en van 1941 tot 1944 aan de kant van de Duitsers, en enorme herstelbetalingen aan de Russen na 1945 hebben Finland inderdaad een les geleerd.

De Finse president is zijn carriere begonnen als timmerman en havenarbeider. Hij studeerde sociologie en kwam via de vakbeweging omhoog in de sociaal-democratische partij. In de Tweede Wereldoorlog was hij commandant van een afdeling verzetsstrijders tegen de Russen. Na de oorlog was hij tweemaal premier en president van de Finse bank.

Als opvolger van de dominante president Kekkonen, die een bijna koninklijke staat voerde, heeft hij zich wat op de achtergrond gehouden. Zijn grondwettelijke positie geeft hem echter veel macht, weliswaar minder dan de Amerikaanse president maar meer dan de Franse. De president voert de buitenlandse politiek, de minister van buitenlandse zaken is daarvan slechts uitvoerder.

President Koivisto is ook geen voorstander van toetreding tot de EG. 'De Europese Gemeenschap verandert snel, veiligheidsaspecten onder andere gaan een grotere rol spelen. Dus als wij spreken over toetreding op termijn, zeker niet eerder dan 1995, vragen wij ons af: over welke EG spreken we eigenlijk?' De president bevestigt dat het eigendom van het land, vooral de bossen, voor de Finnen een belangrijke economische en emotionele kwestie is. Op dit moment mogen buitenlanders niet meer dan 40 procent van Finse ondernemingen bezitten. Men is bevreesd dat de Duitsers in groten getale komen en zomerhuizen kopen, maar de vrees is nog groter dat buitenlandse ondernemingen Finse papierfabrieken, banken en bossen zullen opkopen. De president: 'Wij zijn niet gezegend met veel grondstoffen. Land en hout zijn onze nationale rijkdom. Dat willen wij zo houden.' De president (66), die ondanks zijn lengte van 1.90 meter een frele indruk maakt, is zeer geliefd in Finland. Ondanks de snel groeiende rijkdom (Finland is nu een van de welvarendste landen ter wereld en evenaart Zweden) houdt hij af en toe sombere, vermanende toespraken per televisie, en daar schijnt het volk van op te knappen.

Half mei komt Koivisto naar Nederland voor een officiele visite, als antwoord op een bezoek dat koningin Juliana en prins Bernhard langgeleden aan Helsinki hebben afgelegd. Meer dan een protocolaire betekenis heeft het evenement niet. De president herinnerde zich bij het gesprek de datum niet, en hij had ook de documentatie over Nederland nog niet gelezen. Daardoor wist hij niet wat er besproken zal worden, maar hij wist een ding zeker: Nederland en Finland hebben geen bilaterale problemen.