Eerste mei: dag voor en tegen communisme

ROTTERDAM, 2 mei - De eerste mei is gisteren niet alleen gevierd als Dag van de Arbeid, maar ook als een dag tegen communisme en voor nationalistische idealen. Oost-Europa beleefde de eerste 1-mei-viering die niet was georganiseerd door de communistische partijen als machtsmonopolist.

ROEMENIE - In Roemenie, waar de communistische partij formeel 'dood' is verklaard, is gisteren nergens de eerste mei gevierd. Voor de tiende achtereenvolgende dag zijn in de hoofdstad Boekarest duizenden mensen de straat op gegaan. De meesten demonstreerden tegen interim-president Ion Iliescu en de kandidatuur van ex-communisten bij de op 20 mei te houden vrije verkiezingen. Op het Plein van de Universiteit, waar zich ongeveer 15.000 mensen hadden verzameld, werd luid gejuicht na de mededeling dat Sovjet-president Gorbatsjov op het Rode Plein in Moskou was uitgejouwd. In Timisoara demonstreerden ongeveer duizend mensen tegen Iliescu.

LETLAND - In Riga hebben ongeveer 15.000 Russen in een zee van rode vlaggen gedemonstreerd tegen afscheiding van de Sovjet-Unie van deze Baltische republiek. De nieuw gekozen Opperste Sovjet zal mogelijk morgen de onafhankelijkheid van Letland uitroepen.

HONGARIJE - In Boedapest organiseerden de onafhankelijke vakbonden een picnic in een stadspark die door enkele duizenden mensen is bezocht. Een koopman verkocht honderden lege blikjes, a 1 gulden, met het opschrift 'De laatste ademtocht van het communisme'. POLEN -Vijfduizend leden van de vakbondsfederatie OPZZ in Warschau werden gisteren geconfronteerd met agressieve groepen burgers die traangasgranaten tussen de menigte wierpen. Leuzen als 'Weg met het communisme' en 'Fascisten, fascisten' vlogen over en weer. Een-meivieringen elders in Polen trokken nauwelijks deelnemers.

TURKIJE - De Turkse politie heeft gisteren bij de verboden 1-mei-viering in Istanbul ruim duizend mensen gearresteerd. Een 18.000-koppige politiemacht (plus 16 honden) was op de been gebracht om te verhinderen dat bloemen werden gelegd bij het monument op het centrale Taksim-plein of op de plek waar vorig jaar een vakbondsman was doodgeschoten. Ondanks het verbod van de viering waren duizenden demonstranten, grotendeels leden van de vakbond van gemeentepersoneel en studenten, opgekomen. Voor het afvoeren van de arrestanten werden gemeentebussen ingezet. Een sociaal-democratische burgemeester, Ahmed Isvan, werd er ooit van beschuldigd de bussen te hebben gebruikt voor het aanvoeren van 1-mei-demonstranten.

CUBA - De regerende communistische partij van Cuba wist, geheel tegen de heersende trend in, drie miljoen mensen (een derde van de bevolking) op de been te brengen voor traditionele 1-mei-parades op het hele eiland. Op Havana's Plein van de Revolutie nam de in olijfgroen uniform gestoken leider Fidel Castro een parade af waaraan een half miljoen arbeiders, soldaten en jongelui met vlaggen en banieren deelnamen. 'Socialisme of de dood' en 'Viva Fidel' waren de meest populaire slogans.

BERLIJN - In de Westberlijnse wijk Kreuzberg is het gisteravond tot ernstige ongeregeldheden gekomen, waarbij circa 140 arrestaties zijn verricht en 200 politiemensen verwondingen hebben opgelopen. Volgens ooggetuigen richtten jongeren die tot de zogeheten autonomen worden gerekend barricaden van bouwmaterialen op, om die vervolgens in brand te steken. De straten waren bezaaid met kraaiepoten. Eenheden van de politie werden met stenen bekogeld, waarop deze waterkanonnen en traangas inzetten. Eerder op de dag was een 'revolutionaire 1-mei-demonstratie' van de autonomen, waaraan ongeveer tienduizend mensen deelnamen, vreedzaam verlopen. Ook een daarna gehouden rockfeest verliep zonder incidenten. Later op de avond trok een groep van zo'n vijfhonderd jongeren gemaskerd de wijk in, onder wie veel Turkse jongeren, waarna het tot botsingen met de politie kwam. De Westberlijnse burgemeester, Walter Momper, constateerde dat het minder erg was dan vorig jaar.

FRANKRIJK - Ongeveer 10.000 aanhangers van hetextreem-rechtse Front National hebben in Parijs met een mars het feest van Jeanne d'Arc gevierd. Aan het hoofd van de stoet trok een vrouw, verkleed als Jeanne d'Arc, te paard naar het naar haar genoemde plein. Een mars van de communistische vakbond CGT werd geheel overschaduwd door de betoging van de medestanders van het Front National. Tot ongeregeldheden kwam het niet. Volgens de leider van het Front, Jean Marie Le Pen, zijn er momenteel negen miljoen immigranten in Frankrijk, maar probeert de regering dat cijfer verborgen te houden omdat er anders een explosieve situatie zou ontstaan. Volgens de officiele cijfers heeft Frankrijk vier miljoen immigranten op een bevolking van 57 miljoen. Bijdragen van onze correspondenten en depersbureaus AFP, DPA en Reuter