Bij officieuze 1-mei-demonstratie; Gorbatsjov op Rode Pleinweggehoond

MOSKOU, 1 mei - Sovjet-president Michail Gorbatsjov heeft vanmorgen tijdens de1-mei-demonstratie op het Rode Plein onder gefluit en boegeroep vroegtijdig het Lenin-mausoleum verlaten.

Gorbatsjov werd in het tweede, 'officieuze' gedeelte van de demonstratie geconfronteerd met tientallen spandoeken met leuzen als 'Handen af van Litouwen', 'Communisten in de oppositie', 'Een president zonder verkiezingen is een dictator', 'Gorbatsjov handen af van de Sovjet-macht!' en 'Socialisme, nee dank u'. De spandoeken werden meegedragen door tienduizenden ontevreden Moskovieten die door plaatselijke actiegroepen keurig in kolonnes werden geleid. De televisie heeft dit gedeelte van de demonstratie niet uitgezonden.

Het was de eerste keer dat bij een manifestatie op het Rode Plein openlijk kritiek op de Sovjet-leiding was toegestaan. Gorbatsjov stond op het Lenin-mausoleum met onder meer de populaire nieuwe Moskouse burgemeester Gavriil Popov, in het parlement een van zijn radicaalste tegenstanders.

De Sovjet-leiding heeft met het toestaan van de officieuze demonstratie gebroken met de verstarde traditie van de officiele manifestaties op 1 mei en 7 november. Nu het een-partijensysteem is afgeschaft heeft de partij geen monopolie meer op deze politieke manifestaties. De organisatie is een compromis tussen president en regering en de Mossovjet, de nieuwe democratische gemeenteraad van Moskou. Het resultaat was voor de machthebbers niet erg aantrekkelijk. In plaats van het gebruikelijke hoerageroep, het opgewonden vlagvertoon en de clichematige leuzen richtte de demonstratie vandaag een duidelijke waarschuwing aan partij en regering. De demonstratie viel in twee delen uiteen. Eerst was er een bijeenkomst voor het mausoleum, georganiseerd door de vakbonden, die van de gelegenheid gebruik maakten om hun grote ongerustheid uit te spreken over de regeringsplannen voor een radicalisering van de economische hervormingen. De nieuwe vakbondsvoorzitter Gennadi Janajev sprak namens de vakbond wel voorwaardelijke steun uit voor de overgang naar een vrije-markteconomie maar waarschuwde dat dat niet ten koste mag gaan van de arbeiders. De economische crisis mag niet worden opgelost door een verslechtering van de levensstandaard voor de bevolking, aldus een resolutie die tijdens de bijeenkomst werd aangenomen: 'Nee tegen werkloosheid, ja tegen een effectieve verdediging van de belangen van de arbeidende bevolking.'

Gorbatsjov en de Sovjet-regering staan op het punt een pakket radicale economische maatregelen door te voeren, dat ongetwijfeld tot sociale onrust. De vakbonden werpen zich de laatste tijd steeds duidelijker op als echte belangenvertegenwoordigers van de werkende bevolking en de weerstand tegen de hervormingen is groeiende. 'De prijzen onder controle van de vakbond', 'Nee tegen een verlaging van de levensstandaard' en 'Voedsel is geen luxe', aldus de meegevoerde spandoeken. Van echt enthousiasme was overigens onder de demonstranten niets te bespeuren. Er heerste een afwachtende sfeer, die, zoals gebruikelijk, werd opgepept door wervende kreten en marsmuziek uit de luidsprekers.

Diezelfde marsmuziek overstemde een half uur later vrolijk de woedende kreten van de tienduizenden 'alternatieve' demonstranten, die het tweede deel van de manifestatie vormden. Hier werd met vuisten gezwaaid en veelvuldig met nationale vlaggen gewapperd, de Litouwse, de Russische en de Oekraiense vlag broederlijk naast elkaar. Verschillende partijen liepen mee, van de Anarcho-syndicalisten met hun zwarte vlag ('Weg met het imperium van het rode fascisme!'), via de Sociaal-democratische Associatie, tot de liberalen. Veel steun was er voor de Litouwers en op veel spandoeken werd de economische blokkade veroordeeld.

'De blokkade van Litouwen is een schande voor de president!'. De belangrijkste schietschijf was de communistische partij van de Sovjet-Unie. Steunbetuigingen weerklonken aan het adres van de Mossovjet. De politburoleden moesten voor het eerst van hun leven toekijken hoe spandoeken werden langsgedragen met teksten als 'De CPSU is de exploitator en de onderdrukker der volkeren' en zij leken daar niet gelukkig mee. Gorbatsjov trommelde zichtbaar nerveus op de balustrade van het mausoleum. Ligatsjov hield nors de handen op de rug. Een demonstrant vergeleek de politieke leiding zelfs met Ceausescu: 'De Ceausescu's uit het Kremlin uit hun stoelen op de britsen', fulmineerde hij. Een priester torste een immens kruisbeeld mee in de stoet, dat prachtig afstak tegen de levensgrote portretten van Marx, Engels en Lenin, die nog steeds traditiegetrouw aan de facade van het warenhuis GOEM hangen.

In een poging de organisatie van de demonstratie onder controle te houden had de ministerraad twee weken geleden besloten dat beslissingen over demonstraties in het stadscentrum van Moskou, in een cirkel rondom het Kremlin, niet onder de competentie van de Mossovjet vallen.