Wings of Fame

Om tal van redenen werd met grote nieuwsgierigheid en hoge verwachtingen uitgekeken naar Wings of Fame, het speelfilmdebuut van de sinds 1969 in Nederland wonende Tsjech Otakar Votocek (1943). Zijn korte films, zoals het eindexamenwerkstuk Schijnbewegingen en Turkse video, wonnen terecht verschillende prijzen, Votoceks 'storyboards' voor Alex van Warmerdams Abel droegen voor een belangrijk deel bij aan de stijlvaste vorm van die film. Nog prikkelender is de wetenschap dat Votocek ten gevolge van een oogziekte weinig meer kan zien, en zo nagenoeg de enige bijna blinde filmregisseur ter wereld moet zijn. Bovendien is Wings of Fame de vierde film van Laurens Geels' en Dick Maas' produktiemaatschappij First Floor Features, een onorthodoxe vriendengroep met de werkwijze van een echte filmstudio, die met hun voorgaande produkties (Flodder, Abel en Amsterdamned) nog nooit een zeperd gehaald heeft: een unieke loopbaan voor Nederlandse filmproducenten.

Wings of Fame heeft de onloochenbare allure van een internationale produktie, opgenomen in het Engels met internationale sterren en een tot in de puntjes verzorgd uiterlijk. Ook het idee, dat aan het scenario van Votocek en Herman Koch ten grondslag lag, is ijzersterk. Het eerste kwartier van het verhaal is in de voorpubliciteit al vaak verteld. De jonge schrijver Brian Smith (Colin Firth) arriveert in een Europese stad, waar een groot internationaal filmfestival plaats vindt. Smith probeert vergeefs contact te leggen met de charismatische filmster Cesar Valentin (Peter O'Toole), maar krijgt Valentin pas in het vizier, wanneer deze bij een galapremiere de trappen van het festivalpaleis bestijgt. Smith schiet Valentin dood, en komt direct daarna zelf door een ongeval om het leven. In het volgende beeld zitten beide mannen in een bootje op mistig water en worden door de veerman op een eiland afgezet. Ze melden zich aan de receptie van een gigantisch hotel, waar hun kamers al gereserveerd zijn. Slechts de doden die op aarde beroemd zijn mogen in het hotel verblijven, zo lang hun faam voortleeft. Een Russische dichter wordt overgeplaatst van een hokje naast de centrale verwarming naar een luxe suite, wanneer zijn werk een 'revival' doormaakt. Voor een modeontwerper geldt geen pardon, zodra zijn vluchtige reputatie een einde neemt: hij wordt in zee geworpen, om daar tot in eeuwigheid rond te zwemmen tussen de andere naamloze zielen.

De zonnewijzer in de tuin van dit Grand Hotel wijst altijd hetzelfde uur aan. Er heerst een constant aangenaam-lauw klimaat en het ontbreekt de gasten aan niets. Ze houden zich bezig met tennissen, vioolspelen (Einstein), kleiduivenschieten (Hemingway), maar vooral met roddel, intrige en andere conversatie. De grootste kwelling is uiteraard de uitzichtloze landerigheid en verveling. Nu is het misschien wel mogelijk om een spannende film over verveling te maken, maar het is geen eenvoudige opgave. Het scenario van Wings of Fame verzandt na de overrompelende opening vrij snel in een willekeurig aandoende impressie van het leven na de dood. Ook de toeschouwer doodt de tijd met het zich eigen maken van de huisregels en de kennismaking met verschillende bewoners, die echter geen van allen goed uit de verf komen. In een interview meldde Votocek dat hij diverse verhaallijnen heeft moeten opofferen in de montage, omdat de film niet langer dan twee uur mocht duren. De hoofdlijn van het drama is de driehoek tussen Valentin, Smith en een Frans popzangeresje (Marie Trintignant), die haar enige hit permanent uit een draagbare platenspeler laat schallen. Al snel geeft het scenario de reden prijs van Smith' obsessie voor Valentin, en de spanning verplaatst zich dan naar een kat-en-muisspel, waarbij de gunsten van het zangeresje en de kennis waarover Smith wel en Valentin niet beschikt, als inzet gelden.

Zodra de kijker de schok verwerkt heeft dat de voortreffelijke O'Toole in een Nederlandse film heeft willen spelen, moet de opwinding vooral komen van de art direction (Dick Schillemans) en de soms zeer geslaagde details in karaktertekening, dialoog en visuele grapjes. In grote lijnen is de film dan echter zo dood als een pier en de nogal gekunstelde ontknoping kan dan evenmin meer voor vuurwerk zorgen.

De vraag dringt zich op, wat Votocek met zijn film, die niet de indruk maakt als zuiver entertainment bedoeld te zijn, eigenlijk zeggen wil. Het thema van de vluchtigheid en betrekkelijkheid van aardse roem is niet bijster origineel, maar zou stof geleverd kunnen hebben voor een aardige korte film. Eerdere filmfantasieen over het hiernamaals, zoals Powell en Pressburgers A Matter of Life and Death of Sartres Les jeux sont faits, waarin ook gebeurtenissen in het ondermaanse direct van invloed waren op het lot van de hemelbewoners, ontplooiden een duidelijke visie op onze wereld, soms zelfs gevaarlijk dicht tegen het boodschapperige aan. De visie van Votocek is niet erg helder, hij schijnt vooral plezier te hebben in het bedenken van rituelen en absurditeiten aan gene zijde. Er is echter een interpretatie van het leven in het Grand Hotel die wel hout snijdt. De combinatie van Jugendstil-gothiek in de architectuur en ordelijke luxe in de dienstverlening doen denken aan een middeneuropees kuuroord. Op zeker moment wordt het hotelpersoneel geassisteerd door soldaten met bivakmutsen en worden er zelfs hekken met prikkeldraad aangebracht. De verstilde glamour contrasteert met de grimmigheid van de regels, die bij het minste verzet hardhandig ten uitvoer worden gebracht. Men kan Wings of Fame interpreteren als een allegorie van het leven in een fluwelen dictatuur, waar de tijd stil staat en een ieder die zich aanpast aan de basisregels een ordentelijk, maar leeg leven kan leiden. Zoiets als het Tsjechoslowakije van voor najaar 1989 dus, waar de facades van de burgerlijke samenleving steeds overeind zijn blijven staan. In dat licht bezien krijgt het matte einde van Votoceks film toch nog wat glans, omdat de bevrijding ook in Oost-Europa niet alleen maar zoet smaakt.

    • Peter O'Toole
    • Andrea Ferreol. in 10 Theaters
    • Colin Firth
    • Marie Trintignant
    • Hans Beerekampregie
    • Otakar Votocek. Met