Mansholt: boeren hebben falend beleid aan zichzelf te wijten

WAPSERVEEN, 27 febr. - 'De akkerbouwers die nu op de trekker zitten om te protesteren, hebben de prijsverlaging voor granen zelf gewild. Alle Nederlandse landbouw-voormannen waren er voor dat de EG 1988 een marktgericht prijsbeleid ging voeren. Dat beleid blijkt nu een failliete boel te zijn en het treurigste is nog dat diezelfde landbouw-voormannen dat toen al hadden moeten weten.'

Dr. Sicco Mansholt, van 1958 tot 1973 lid van de Europese Commissie en architect van het Europese landbouwbeleid, is hard in zijn oordeel over de georganiseerde landbouw: ' Ze hebben net als minister Braks van landbouw volledig gefaald. Puur onkunde, omdat ze niet weten hoe de agrarische markt werkt. Als je in de landbouw met prijsverlagingen de produktie probeert te beperken, bereik je precies het tegenovergestelde. Meer produktie en nog lagere prijzen.' Mansholt (81) is al jaren met pensioen maar houdt zich nog dagelijks intensief bezig met de problemen in de landbouw. Hij geeft lezingen en neemt deel aan internationale conferenties. Zijn analyses over de crisis waarin de Europese akkerbouw zich bevindt, komen niet uit de losse pols, maar zijn gebaseerd op harde cijfers. Met behulp van een onlangs aangeschafte thuiscomputer verwerkt hij ze tot begrijpelijke grafiekjes die zijn gesprekspartner desgewenst kan meekrijgen. 'Dan kunt u het thuis nog eens rustig nakijken. Ik draai er zo weer een nieuw uit, handige dingen die computers.'

Mansholt vindt het onbegrijpelijk dat de Europese top in 1988 besloot de overproduktie van granen tegen te gaan met prijsdalingen. Er werd afgesproken dat de prijs met drie procent naar beneden zou gaan als de totale EG-produktie boven de 160 miljoen ton zou komen. Verder kregen akkerbouwers een premie voor elke hectare graan die ze uit produktie zouden nemen. 'Dat werkt niet en daar heb ik al in 1986 voor gewaarschuwd', zegt Mansholt. 'Een graanboer die door prijsverlagingen zijn inkomen ziet dalen, heeft maar een mogelijkheid om dat op te vangen en dat is: meer produceren. Uitwijkmogelijkheden naar andere produkten zijn er niet. Elke vijf procent areaalverschuiving van graan naar een vrij produkt veroorzaakt voor dat produkt een prijsval van veertig procent.'

'Dat was in de vorige eeuw al zo', zegt Mansholt. 'Tijdens de graancrisis van 1890 gingen veel akkerbouwers over op de teelt van sluitkool met als gevolg een geweldige prijsval. Een jaar later schreef mijn grootvader, die ook op kool was overgegaan: we zullen van armoe weer graan moeten gaan telen. De enige manier om de prijs voor akkerbouwprodukten op peil te houden is produktiebeperking. Dat doet een bedrijf als Philips toch ook. Als er teveel gloeilampen zijn, verlaagt Philips niet de prijzen, maar dan wordt de produktie aangepast. ' Volgens Mansholt is het prijsbeschermingsbeleid dat in de EG wordt gevoerd in beginsel goed. Daarmee worden schommelingen op de wereldmarkt opgevangen, die soms tot tweehonderd procent kunnen oplopen. Maar er is geen rekening gehouden met de produktiviteitsstijging in de landbouw. Door technische verbeteringen ging de oogst jaarlijks met twee procent omhoog. Verder steeg de arbeidsproduktiviteit in de landbouw jaarlijks met gemiddeld vijf procent. Europa veranderde van een importeur van landbouwprodukten tot een exporteur.

Mansholt: 'In het begin van de jaren zeventig werd dat al zichtbaar en toen vonden wij als Europese Commissie al dat er moest worden ingegrepen. Maar de ministerraad wilde niet en dat gevecht hebben we toen verloren. De ministerraad heeft sinds 1972 gefaald. De Europese landbouw bleef overschotten produceren en begon die met subsidies op de wereldmarkt af te zetten. Dat is volledig uit de hand gelopen. Die export-subsidies moeten worden afgeschaft want ze lossen het overschotprobleem niet op en verzieken de prijzen op de wereldmarkt.' Mansholt ziet als enige oplossing een rigoreuze produktievermindering in combinatie met een prijsverhoging. Het aantal hectares grond waarop graan wordt geteeld, moet met 12 procent naar beneden om een verdere groei van de overschotten te voorkomen. Daarnaast moet er voorlopig jaarlijks nog eens twee procent van die potentiele produktie af omdat er anders door produktiviteitsstijging toch weer overschotten ontstaan.

Mansholt: 'En de graanprijzen moeten omhoog, zodat de boer het produktieverlies kan opvangen. Die prijs is nu zo'n 38 cent per kilo en die mag van mij terug naar 55 cent. Het is een sprookje dat de landbouwprijzen te hoog zijn en dat daardoor de overschotten zijn ontstaan. De prijzen af boerderij zijn reeel jaarlijks met twee tot drie procent gedaald. Dat heeft de akkerbouwer tot nu toe kunnen opvangen door een grotere produktiviteit. Een prijsval van bijna dertig procent in drie jaar tijd is met produktiviteitsstijging niet meer op te vangen. In de industrie zijn de prijzen niet gedaald. Daar is de produktiviteitsstijging vertaald in hogere lonen. Dat is het essentiele verschil tussen landbouw en industrie.' De oud-EG-commissaris vindt dat minister-president Lubbers en minister Braks een nieuwe Europese topconferentie over het landbouwbeleid moeten organiseren. 'Niet onder druk van de boerenopstand, maar omdat het in 1988 afgesproken beleid heeft gefaald. Dat moeten ze gewoon erkennen. Vorig jaar was de graanproduktie bijna 4 miljoen ton minder dan in 1988.'

'Dat lijkt mooi', zegt Mansholt, 'maar het was niet het resultaat van het gevoerde beleid, want het graanareaal is in de EG maar met 0,3 procent afgenomen. Die produktievermindering was het gevolg van de droge zomer. Bij een normale zomer had Europa vorig jaar 170 miljoen ton geproduceerd. De EG wil dat de landbouw marktgericht produceert. Dat is een prima uitgangspunt, maar dat lukt alleen door het produktievolume aan te passen en niet de prijs. Zonder gedwongen areaal vermindering hebben we in Europa onder normale weersomstandigheden in 1995 een graanproduktie van 180 miljoen ton. Dat kun je ook zonder computer zo uitrekenen.' Mansholt ziet nog een reden voor een Europese landbouwtop op korte termijn. Eind van dit jaar worden de GATT-onderhandelingen (afspraken over tarieven en handel op de wereldmarkt) voortgezet: 'Zolang Europa zijn overschotten met subsidies op de wereldmarkt blijft zetten, zijn wij bij die onderhandelingen geen serieuze gesprekspartner. Alleen daarom al moeten we van die overschotten af.'