Genschers Haagse 'Operatie Glimlach'

DEN HAAG, 27 febr. - 'You are not part of the game', beet de Westduitse minister Genscher zijn Italiaanse collega De Michelis toe tijdens een besloten NAVO-bijeenkomst in Ottawa. De ministers hadden ruzie. De Italiaan had zich opgewonden over de wijze waarop een aantal NAVO-partners, waaronder Nederland en Italie, opzij waren gezet in het verdere overleg over de Duitse eenwording.

Zonder dat de anderen daar iets van wisten hadden de beide Duitse staten en de vier voormalige bezettingsmachten (VS, Sovjet-Unie, Groot-Brittannie en Frankrijk) besloten de zaak geheel voor zichzelf te houden.

De scherpe uitval van Genscher was zo opmerkelijk dat hij letterlijk werd geciteerd in het gecodeerde telegram 'Breman 126' dat de delegatie van Buitenlandse Zaken op die dinsdag (13 februari) naar huis stuurde. (Breman is de Nederlandse ambassadeur in Canada.) Genscher is sindsdien druk in de weer geweest met conflictbeheersing. Enkele dagen later zat hij al in Rome om de irritaties van De Michelis te sussen en tijdens de EG-bijeenkomst in Dublin vorige week was hij uitermate tegemoetkomend en legde hij de plechtige belofte af dat de partners in alle stadia van het eenwordingsproces volledig op de hoogte zullen worden gehouden en geconsulteerd.

Ook Genschers komst vandaag naar Den Haag moet worden gezien als 'Seelenmassage'. Het kleine buurland dient gerustgesteld te worden. 'Dit is puur 'Operatie Glimlach' tegenover de kleinere landen. Deze moeten niet volharden in de gedachte dat zij geen rol spelen bij de besluitvorming over hun eigen veiligheid', zei een hoge ambtenaar in Bonn vanmorgen. Hij bevestigde dat men wat was geschrokken van de felheid, waarmee er op de 'twee-plus-vier'-formule was gereageerd. Volgende week gaat de Westduitse minister naar Kopenhagen.

De coulisse van het incident in Ottawa was de 'Open Skies'-conferentie van alle ministers van buitenlandse zaken van de NAVO- en Warschaupactlanden. In de wandelgangen werd de Duitse vereniging georganiseerd. De Nederlandse minister Van den Broek had, zoals hij vorige week in de Tweede Kamer vertelde, zich er al over verwonderd dat zijn collega's van de zes landen geregeld lange tijd niet in de conferentie aanwezig waren.

Tijdens de besloten NAVO-bijeenkomst op de laatste dag van de conferentie wilde hij weten wat ze eigenlijk aan het doen waren. Toen bleek er zelfs al een communique onderweg naar de pers te zijn over de 'twee-plus-vier'-formule. Van den Broek tekende daar verzet tegen aan. Pag.3: Vervolg

Niet bekend

De snelle komst van Genscher naar Den Haag is opvallend. De laatste keer dat de Westduitse minister in Den Haag was, afgezien van EG- en NAVO-conferenties, 2 februari 1984. Toen was er net een crisis in de Europese Gemeenschap over noodzakelijke bezuinigingen op landbouwuitgaven en over een compensatieregeling voor de hoge Britse bijdrage. Bovendien moest worden gesproken over toetreding van Spanje en Portugal en waren de Russen net weggelopen bij de onderhandelingen over de middellange-afstandskernwapens.

Een van de belangrijkste thema's in het gesprek tussen Genscher en Van den Broek vandaag zou de procedure zijn van de consultaties met de EG-partners en de NAVO-bondgenoten. Ook premier Lubbers was van plan zich in de vroege avonduren bij het gesprek te voegen. Vergaande afspraken werden op het ministerie van buitenlandse zaken nog niet verwacht. De ministers, zo werd gezegd, zien elkaar geregeld in allerlei fora. Nadere afspraken zullen daar tot stand komen.

Het is nog niet helemaal duidelijk op welke wijze bijvoorbeeld Nederland en Belgie bij de gesprekken betrokken worden, anders dan alleen in NAVO- en EG-verband. De Benelux heeft na de oorlog wel een formele rol gespeeld bij de afspraken over de toekomst van Duitsland. Een Benelux-delegatie nam, nadat de Russen daar hun stoel hadden geruimd, met de drie westelijke mogendheden en vertegenwoordigers van West-Duitsland als volwaardig gesprekspartner deel aan de Conferentie van Londen van maart tot juni 1948. Daar werd onder andere tot vorming van de Bondsrepubliek besloten, die in mei 1949 werd gegrondvest. In latere conferenties deed de Benelux niet meer mee.

In westelijke kringen bestaat niet zoveel behoefte aan een breed vredesverdrag tussen de voormalige oorlogvoerenden. Zoiets zou alleen kunnen als alle bij de oorlog betrokken landen eraan deelnemen. Ook Argentinie en Libanon zouden dan meepraten over de modaliteiten van de Duitse hereniging. Om dat te voorkomen heeft Genscher in Ottawa de Twee plus Vier-formule gepresenteerd. Nadat deze zes landen overeenstemming hebben bereikt, zal het resultaat worden goedgekeurd door een topconferentie van de 35 CVSE-staten (alle Europese landen met de VS en Canada). Dat besluit treedt dan als het ware in de de plaats van een vredesverdrag.

    • Rob Meines