Charles B. Timmer en zijn liefde voor het Russisch

O p 17-jarige leeftijd doet Charles B. Timmer eindexamen HBS. Daarna wordt hij door zijn vader in de houthandel genomen. De jonge Timmer gaat als houtagent eerst naar Finland en later naar de Sovjet-Unie. Hij brengt vier jaar door in de noordelijke streken waar hij te midden van gewone Russen het vak en de taal leert. In Odessa ontmoet Timmer Genia Michailovna Tsjertkova: een beeldschone danseres die bekend is onder de naam Carmen van Odessa. Via haar ontmoet hij schrijvers als Babel en Oljesja. In 1936 wijst de Russische regering Timmer uit die daarop naar Canada gaat waar hij weer in het hout werkt. Toch is Timmer geen carriere in het bedrijf van zijn vader beschoren. Zijn liefde voor het Russisch blijft en hij gaat in zijn vrije tijd vertalen. In 1953 vat uitgever Geert van Oorschot het plan op om de Russische klassieken in een grote reeks te vertalen: de Russische bibliotheek. Onbezoldigd hoofdredacteur wordt Charles B. Timmer die 'arme' studenten Slavistiek ronselt om het project op poten te zetten.

Inmiddels is Charles B. Timmer de vertaler van tientallen werken uit het Russisch en ook nu, op 83-jarige leeftijd weet de grand old man nog van geen ophouden. In het vraaggesprek dat de NOS vanavond uitzendt, zien we een vitale man, die nauwelijks lijdt onder zijn doofheid en zelfs vindt dat hij daardoor alleen maar onverstoorbaarder kan werken. Het vertalen is altijd een liefhebberij geweest want rijk is hij er niet van geworden. Jarenlang heeft hij er een baan bij moeten hebben op het Instituut voor Sociale Geschiedenis.

Timmer heeft nooit Russisch gestudeerd maar is als vertaler onomstreden. Hij kreeg prijzen voor zijn werk en bovendien een eredoctoraat. De man van de praktijk nam wel een aparte positie in tegenover de gestudeerde Slavisten maar de stromingen van Timmerianen (ook een vertaler levert creatief werk) en Revianen (je moet vertalen wat er staat) graven de strijdbijl niet vaak meer op.

Het boeiendst is het programma als Timmer vertelt over Rusland en over de onderwerpen die hij vertaalt. Ik had wel meer willen horen over de hongersnood in Rusland die Timmer meemaakte toen hij in 1933 met de trein van Leningrad naar Odessa reisde. En meer over het leven van Herzen van wie hij de memoires vertaalt en over zijn lievelingsschrijver Gogol. Want het vertalen zelf leidt in het gesprek niet tot de meest sprankelende conversatie. Het vertaalprobleem dat aan de orde wordt gesteld over 'zwetende kraaien die kniediep in het water staan' wordt niet echt opgelost omdat je als leek niet weet waar de vertaalmoeilijkheid zit en op welk moment dat wordt opgelost. Zelfs niet als Timmer vertelt voor welke oplossing hij heeft gekozen.

Ook had ik graag meer gehoord van zijn vrouw of over zijn vrouw, die hem in 1938 volgde en inmiddels vijfenvijftig jaar met hem is getrouwd. De levendige, vriendelijke ogen van Carmen van Odessa waren te kort in beeld.

NOS Markant. Ton Neelissen spreekt met Charles B. Timmer. Ned 3, 21.03 - 22.00 uur.

    • Lucas Ligtenberg