Waarschuwing aan Moskou

DE LITOUWERS HEBBEN zaterdag hun visitekaartje afgegeven: ze willen onafhankelijkheid, en wel nog dit jaar, en onder niet-communistische leiding, want Algirdas Brazauskas, partijchef en president, mag zijn partij dan wel van Moskou hebben afgescheiden en zich voor onafhankelijkheid hebben uitgesproken, mag zelfs bogen op persoonlijke populariteit, zijn partij echter, zo bleek zaterdag, geniet niet het vertrouwen van de Litouwers.

De Litouwers beten zaterdag het spits af in wat in wezen een referendum over hun onafhankelijkheid is geworden. Op 18 maart gaan de twee andere Baltische volkeren naar de stembus, de Letten en de Esten, en ook daar staat de onafhankelijkheid centraal. Of de Estse en Letse communisten daar een overeenkomstige nederlaag tegemoet gaan is onzeker, omdat de niet-Baltische minderheden, niet geneigd zich voor onafhankelijkheid uit te spreken, er veel groter zijn. In Letland maken de niet-Letten zelfs meer dan een kwart van de bevolking uit.

Of de stembusslag van zaterdag het begin van de victorie van het nationalisme en het streven naar onafhankelijkheid is, staat nog lang niet vast. De Litouwers zijn koplopers: ze hebben haast en willen zich nog dit jaar van de Unie afscheiden. Hoe Moskou de komende zomer als Vilnius het heft in eigen handen wil nemen zal reageren, is verre van zeker. Het heeft de politieke, economische en militaire middelen om de afscheiding te verhinderen. Als het van die middelen gebruik maakt gaat het in tegen de wil van de meerderheid van de Litouwers: dat is de weinig verrassende maar wel de belangrijkste conclusie die na de verkiezingen van zaterdag kan worden getrokken.

DE VERKIEZINGEN in Litouwen zijn door hun belangrijkste inzet - de onafhankelijkheid - geen model voor die welke deze lente in alle Sovjet-republieken worden gehouden. De nederlaag van Brazauskas kan niettemin een signaal vormen.

In de meeste Sovjet-republieken gaat het bij de komende verkiezingen in sterke mate om de positie van de partij, wier alleenheerschappij overal wordt aangevochten door Volksfronten die in vele gevallen op massale steun van de bevolking kunnen rekenen. Hun directe of indirecte deelneming aan de verkiezingen dreigt overal (behalve misschien in de Russische republiek) uit te lopen op een herhaling van de Litouwse uitslag: een motie van wantrouwen tegen de communistische partij. Binnen enkele dagen zal de uitslag van de gisteren gehouden parlementsverkiezingen in Moldavie duidelijk maken of Brazauskas' nederlaag symptomatisch wordt. In die zin zijn de Litouwse verkiezingen van zaterdag meer dan een referendum over de afscheiding geworden: ze zijn ook een zeer dringende waarschuwing aan het adres van de CPSU.