Massale demonstraties in Rusland; gewelddaden blijven uitondanks stroom van geruchten

MOSKOU, 26 febr. - In een atmosfeer vol van de wildste geruchten over gewelddadigheid hebben gisteren in Moskou en tientallen andere steden in de Russische republiek honderdduizenden mensen voor democratische parlementsverkiezingen en tegen het partijapparaat gedemonstreerd.

De geplande tegendemonstratie van rechts-nationalistische organisaties in Moskou werd op het laatste moment afgelast en ongeregeldheden hebben zich niet voorgedaan.

Het is de eerste keer dat in de Russische republiek landelijk is gedemonstreerd en de autoriteiten hebben er dan ook alles aan gedaan om het aantal deelnemers zo beperkt mogelijk te houden. De oorspronkelijke opzet in Moskou was, net als tijdens de laatste grote demonstratie van 4 februari, bij het Kremlin te demonstreren, maar daarvoor kregen de organisatoren, de Moskouse Kiezersclub en de Interregionale parlementaire groep, geen toestemming. Daarom verzamelde men zich op twee punten op de grote ringweg om het centrum, bij het Gorkipark en op het Smolenskplein, waarna beide kolonnes naar elkaar toeliepen om voor het perscentrum van Novosti een gezamenlijke meeting te houden.

Moskou was zondagochtend uitgestorven. Er was een enorme politiemacht op de been, met gummiknuppels, helmen en stalen schilden en alle straten in de wijde omtrek waren afgezet en soms zelfs gebarricadeerd met vrachtwagens en sneeuwruimers. In achterafstraten stonden legertrucks klaar met soldaten van de binnenlandse veiligheidstroepen. De demonstratie was heel vreedzaam van karakter en de organisatoren riepen keer op keer op niet op provocaties in te gaan en oproerkraaiers onmiddellijk aan de politie over te dragen. De afgelopen dagen hebben de autoriteiten en de pers de spanning rondom de manifestatie consequent opgevoerd door voortdurend te waarschuwen voor ongeregeldheden en geweld, dat zou worden uitgelokt door 'extremistische elementen'.

Er gingen geruchten over antisemitische pogroms, over groepen gewapende jongeren die vanuit de provincie naar Moskou zouden zijn gekomen, de ziekenhuizen maakten plaats voor eventuele gewonden en doktoren moesten extra weekeinddiensten draaien. Leraren raadden hun leerlingen aan zondag binnen te blijven. Op bedrijven en instellingen werden bijeenkomsten georganiseerd waarop de arbeiders werd ontraden aan de demonstraties mee te doen. De Opperste Sovjet, het Centraal Comite, vertegenwoordigers van de verschillende kunstenaarsbonden, premier Nikolaj Ryzjkov en de minister van cultuur Nikolaj Goebenko riepen de bevolking om beurten op thuis te blijven. Zelfs metropoliet Pitirim verscheen op de televisie om erop te wijzen dat het niet juist was op een kerkelijke feestdag - het was gisteren maslenitsa, het pannekoekenfeest waarmee het begin van de grote vasten wordt gevierd - deel te nemen aan betogingen die een gewelddadige afloop zouden kunnen hebben. Volgens parlementslid Gavriil Popov, met Boris Jeltsin en Joeri Afanasjev een van de organisatoren van de betoging, moet het partijapparaat, dat 'een sfeer van angst en hysterie rondom de manifestatie heeft gecreeerd', ter verantwoording worden geroepen. Ondanks de ontmoedigingspogingen van hogerhand namen in Moskou zeker honderdduizend mensen aan de demonstratie deel. Ook in Minsk gingen honderdduizend mensen de straat op. In Leningrad, waar de manifestatie was afgelast, eisten toch nog tienduizend demonstranten het aftreden van partijsecretaris Boris Gidaspov. Ook in Kaloega, Rostov, Irkoetsk, Chabarovsk, Jaroslavl, Donetsk, Kazan, Koejbysjev en Gorki werd gedemonstreerd. In Gorki, de stad waarheen Sacharov verbannen is geweest, mengden zich halverwege de meeting een paar autobussen met arbeiders onder de tienduizend demonstranten, aldus Interfax, een uitgave van Radio Moskou. De tegendemonstranten droegen spandoeken met teksten als 'Nee tegen extremisten en demagogen, het vaderland is in gevaar'.

Boris Jeltsin sprak in Sverdlovsk, de stad waar hij jarenlang partijsecretaris is geweest en waar hij nu zijn verkiezingscampagne voert, een menigte van tienduizend man toe. In verschillende steden, zoals Lvov, Rjazan en Saransk, verboden de autoriteiten de betoging. De demonstraties waren bedoeld als steun aan de democratische kandidaten voor de parlementsverkiezingen in de Russische republiek, die zondag worden gehouden. Het zogenoemde Blok van Democratisch Rusland gaf de kiezers advies op wie ze op 4 maart hun stem moeten uitbrengen. 'Denk erom, kiezers! Negentiende van de geregistreerde kandidaten behoren tot het blok van de apparatsjiks. Wees op uw hoede! De toekomst van Rusland is in uw handen', zo waarschuwde een spandoek. Andere gingen nog een aanzienlijke stap verder: 'Socialisme - dat is de dood', 'Boycot de verkiezingen zolang de CPSU aan de macht is', 'Het communisme op de vuilnisbelt van de geschiedenis' en 'CPSU - jou staat Neurenberg te wachten'.

Een jongeman droeg een aan het kruis genagelde Lenin, met de verklarende tekst: 'Het verstand, de eer en het geweten van ons tijdperk'.

Onder de jongere demonstranten droegen er velen een witte hoofdband, in navolging van de Chinese studenten op het Plein van de Hemelse Vrede. Er was veel vlagvertoon, van de Oekraiense vlag, de tsaristische vlag, vlaggen van verschillende volksfronten tot en met de zwarte vlaggen van een grote groep anarcho-syndicalisten, die zich op hun spandoeken afvroegen wanneer de Sovjet-staat eindelijk in rook zou opgaan.

In Moskou heerste vooral de angst dat het tot een treffen zou komen tussen de democratische demonstranten en vertegenwoordigers van rechts-nationalistische groeperingen als Pamjat, Het Vaderland of het Verenigd Arbeidersfront. Deze zagen echter af van hun geplande tegendemonstratie. Wel raakte later op de middag nog een klein groepje leden van de radicale Democratische Unie op het Poesjkinplein slaags met de politie, een langzamerhand vast ritueel dat meestal eindigt met een paar klappen en een paar kortstondige arrestaties.

    • Laura Starink