Roemenie: nieuwe veiligheidsdienst tegen 'gevaar fascisten'

BOEKAREST, 24 febr. - Het debat over de ontbinding van de Securitate is nog niet verstomd in Roemenie, of het land wordt alweer een nieuwe instelling voor staatsveiligheid rijk. 'Een nieuw organisme, bestaande uit nieuwe mensen en met nieuwe taken', is volgens president Ion Iliescu het antwoord op een 'toeneming van het fascistische gevaar'.

Dat gevaar was eergisteren in de Roemeense media voor het eerst verrassend opgedoken. De 'IJzeren garde', een vooroorlogse fascistische groepering, zou opnieuw actief zijn geworden. Met terugwerkende kracht gaf Iliescu gisteren aan de IJzeren garde ook de schuld van de door alle politieke partijen veroordeelde bestorming, zondag, van het hoofdkwartier van het regerende Front voor Nationale Redding. Het binnendringen, al of niet met geweld, van staatsgebouwen of partijhoofdkwartieren, zal volgens de president voortaan streng worden bestraft, met straffen tot zeven jaar. Al deze presidentiele plannen kunnen binnen de voorlopige Raad voor Nationale Eenheid, het voorlopig wetgevend orgaan, op een meerderheid rekenen, omdat het Front voor Nationale Redding daar over de meeste zetels beschikt.

Alleenheerschappij

De instelling van een nieuwe staatsveiligheidsdienst lijkt nieuw voedsel te kunnen geven aan de onder veel Roemenen levende verdenking, dat het Front uit is op een nieuwe alleenheerschappij, daarbij mede steunend op de resten van Ceaucescu's veiligheidsdienst Securitate. Officieel is die instelling bij decreet op 30 december ontbonden, maar het kost moeite in de Roemeense hoofdstad iemand te vinden die dat in ernst gelooft. Een in 1985 geemigreerde priester die dezer dagen de Roemeense hoofdstad bezoekt, Calciu Dumitreasa, zei deze week zelfs dat hij zich bij zijn bezoek permanent gevolgd voelt. 'Ik woon tegenover hun hoofdkwartier', vertelt een oudere inwoonster van Boekarest, 'bepaalde auto's van hoge Securitate-functionarissen die ik vroeger op een bepaalde tijd zag binnenrijden, zie ik nog steeds bij het ministerie aankomen.'

Veel Roemenen zeggen op hun werk of elders te hebben vernomen dat het bespioneren van de bevolking en het afluisteren van telefoons, kantoren en hotelkamers de afgelopen weken is hervat. De Front-regering ontkent een en ander ten stelligste. Volgens de nieuwe minister van defensie, Victor Stanculescu, zijn de afluistersystemen buiten werking gesteld, de draden naar de afluistercentrales doorgesneden. Roemeense journalisten die verlangden de doorgesneden draden met eigen ogen te aanschouwen, hebben tot nu toe evenwel nul op het rekest gekregen. Ook uit de verklaringen van de minister wordt duidelijk dat de Securitate weliswaar formeel is ontbonden, maar het personeel van de dienst geenszins naar huis gestuurd is. Dat geldt slechts voor 3.000 mensen uit een onbekend, maar vele tienduizenden personen omvattend personeelsbestand. Over de gang van zaken rondom deze zuiveringen, en over de processen tegen duizend leden van de Securitate tegen wie een strafvervolging in gang gezet is, heeft de Front-regering niet of nauwelijks informatie verstrekt. Sinds zondag neemt het Front bij zijn hoofdkwartier nu het zekere voor het onzekere. De militairen, die zondag nog de bestormers van het gebouw ongehinderd lieten passeren en pas ingrepen toen dezen een vice-premier dreigden te molesteren, hebben voor het gebouw een ondoordringbare rij pantserwagens geposteerd. Het veld voor het gebouw wordt permanent door honderden militairen afgegrendeld. Er zijn borden geplaatst met de tekst: 'Staatsinstelling. Verzoeke door te lopen en de aanwijzingen van de politie op te volgen.'

Het veld voor het gebouw, eens een lusttuin maar de afgelopen weken door demonstranten geheel platgetrapt, ligt er nu vers-omgeploegd bij.

Provocatie

Bij een van de belangrijkste oppositiepartijen, de Liberalen, wordt ernstig rekening gehouden met de mogelijkheid dat het geweld zondag van Front-wege was georganiseerd, of misschien een provocatie was van Securitate-personeel dat er op uit is wanorde te zaaien en zodoende aan te tonen dat Roemenie zijn arbeid niet kan missen. 'Concrete bewijzen daarvoor hebben we niet', aldus een der partijsecretarissen, Calin Popescu. Maar er wordt een poging in die richting ondernomen: op zijn bureau liggen amateurfoto's van de bestorming, en men probeert na te gaan of er onder de deelnemers misschien mensen waren die ook op 29 januari hadden deelgenomen aan de bestorming van het liberale hoofdkwartier. 'Dit is een gevaarlijk moment', meent ook mevrouw Silvia Moskovics, partijsecretaris van de Sociaal-Democraten. 'De Securitate voelt nu het gevaar dat een democratische regering een eind maakt aan het bestaan van de dienst, en ze zullen alles op alles zetten om dat te verhinderen en de Front-regering hun diensten aanbieden.'

De 'herontdekking' van de IJzeren garde begon donderdagavond in het door de regering gecontroleerde Roemeense televisiejournaal, dat zo een oud communistisch propaganda-stokpaardje van stal haalde. De hoofdredacteur van een krant in de stad Bacau zou een anonieme brief hebben ontvangen van de 'IJzeren garde', een fascistische groepering uit het vooroorlogse Roemenie. De brief werd ook getoond: een zo te zien primitief geschrift, waarin werd gezegd dat de IJzeren garde zich opnieuw aan het organiseren was en alle communisten wilde doodschieten. Het eindigde met de woorden: 'Heil Hitler.'

Het journaalbegaf zich niet in speculaties over het waarheidsgehalte van het geschrift, of de authenticiteit ervan, maar bracht de brief wel als een belangrijk nieuwsfeit. Roemeense kranten kwamen gisteren met het bericht dat leden van de IJzeren garde in een provinciestadje een synagoge deels hadden vernield, zonder verdere bijzonderheden. Beweerd lidmaatschap van de IJzeren garde was in het communistische Roemenie, ook jaren nadat de organisatie in feite had opgehouden te bestaan, een veelgebruikt argument bij politieke schijnprocessen en propaganda tegen critici van het regime.