Poolse pers verkeert in moeilijkheden

WARSCHAU, 23 febr. - Directeur Grzegorz Lindenberg van Polens populairste dagblad, de Solidariteitskrant Gazeta Wyborcza, voert 's avonds om elf uur nog zakelijke gesprekken. Hij is van vroeg tot laat in de weer om niet alleen de professionaliteit van het voormalige ondergrondse blad te verbeteren, maar ook om ervoor te zorgen dat het blad de huidige economische crisis overleeft.

Heel de Poolse pers verkeert in moeilijkheden nadat in een jaar tijd de druk- en papierkosten vervijfvoudigden. Tengevolge van de dalende koopkracht is ook het aantal kopers van kranten en tijdschriften verminderd. Bladen van uiteenlopende richting, van communistisch tot katholiek, zijn de afgelopen maanden opgeheven. Zo'n achthonderd journalisten raakten hun baan kwijt. Gazeta Wyborcza maakte tot eind november nog een kleine winst. Maar daarna begon het verlies, moest de verkoopprijs vertienvoudigd worden (van 50 zloty per exemplaar naar 500 zloty) en daalde de oplage van 500.000 naar 400.000. De krant wordt gedrukt in een zeer verouderde drukkerij van een staatsmonopolie. De toekomst van dat monopolie, waar ook de communistische partijkranten worden gedrukt, is onzeker nu de regering privatisering als belangrijk doel heeft gesteld. Hetzelfde geldt voor de distributie-organisatie die Gazeta Wyborcza met de rest van de Poolse pers over het hele land verspreidt.

Lindenberg is desondanks een en al optimisme. Aanbiedingen van Westerse persmagnaten om de krant over te nemen (namen weigert hij te noemen), heeft hij afgewezen. 'Waarom zouden wij onze journalistieke vrijheid verkopen?' Hij bereidt een gezondere financiele structuur voor, waarbij in plaats van de huidige bedrijfsaandelen op naam van vier voormalige ondergrondse Solidariteitsleiders, echte aandelen van de krant moeten worden uitgegeven. Die aandelen mogen Westerse persmagnaten kopen. De werknemers van de krant houden het voor het zeggen omdat zij preferente aandelen krijgen.

De inkomsten van de krant wil Lindenberg verhogen door het aantrekken van meer advertenties. Vorige maand verschenen de eerste advertenties in Gazeta Wyborcza. Nu al leverden zij 7 procent van de totale inkomsten op. Eind maart moet het op 15 procent komen. De economische problemen blijken geen belemmering te zijn. Werkzoekenden die een advertentie willen plaatsen, krijgen in de Solidariteitskrant korting.

De papierkosten zijn zo belangrijk dat Lindenberg in de eigen krant een advertentie heeft geplaatst met een oproep aan de lezers om tips te geven hoe zo goedkoop mogelijk krantenpapier gevonden kan worden. De toekomst van het drukken van de krant is een puzzel. Het Franse dagblad Le Monde schonk de Poolse collega's een oude pers. Tachtig procent daarvan is inmiddels in onderdelen in Warschau gearriveerd. Maar niemand weet nog in welk gebouw de pers opgebouwd moet worden.

Bovendien betekent het gebruik van de pers van Le Monde voor Gazeta Wyborcza het overstappen op een ander kranteformaat. Het is mogelijk dat de lezers, die aan het huidige formaat gewend zijn, dat niet op prijs stellen. Verder neemt het papierverbruik bij het nieuwe kranteformaat met 35 procent toe, wat neerkomt op een kostenstijging van 12 procent voor de gehele Gazeta Wyborcza. Lindenberg heeft er geen idee van wanneer beslissingen kunnen vallen.

De directeur van de krant moet bovendien in enkele maanden tijd een eigen distributiesysteem opzetten. Hoewel het problemen zijn die hij zich in zijn vroegere baan als socioloog niet kon voorstellen, lijkt Lindenberg er geen ogenblik zenuwachtig van te worden. Zoals bij de meeste Polen is zijn eerste doelstelling om te overleven bij de poging van de regering om het land van de puinhoop van centrale planeconomie in de richting van een markteconomie te sturen. Dit is het zesde en laatste artikel in een serie over de Poolse schoktherapie. Eerdere artikelen verschenen op 13, 15, 16, 20 en 21 februari.

    • Ben van der Velden