Oostduitse SPD begint met congres een sociaal offensief; 'Detoekomst heeft weer een naam'

LEIPZIG, 23 febr. - De mensen in de DDR hun angst voor de komende economische en sociale omwentelingen met een 'sociaal offensief' wegnemen. Dat is het thema van het eerste partijcongres van de SPD, dat gisteren in de Leipziger voorstad Merkleeberg begon onder het motto: 'De toekomst heeft weer een naam: SPD.'

Vanmorgen werd de landbouwhal langdurig ontruimd wegens een bommelding, de nieuwe hobby in de DDR. De veiligstelling van de sociale positie van de DDR-bevolking in het verenigingsproces stond ook centraal in de 'begroetingsrede' van de Saarlandse minister-president Oscar Lafontaine. Partijleider Ibrahim Bohme sprak zich gisteren uit voor onaantastbaarheid van de grondhervorming, voor een omwisseling van spaartegoeden in D-mark tegen een koers van een op een, en voor een aan loonsverhoging verbonden huurverhoging.

Het verkiezingsprogramma waarover men het voor zondagavond eens moet worden, wordt door de ruim 500 gedelegeerden in de Agra-Halle al als 'regeringsprogramma' betiteld.

De partij, die met dit congres de politieke wedergeboorte van de sociaal-democratie in de DDR viert en hoog scoort in de opiniepeilingen, bestaat nog maar 138 dagen. Eigenlijk nog korter. Want toen de huidige leider Ibrahim Bohme en 42 anderen op 7 oktober vorig jaar in een pastorie in het dorp Schwante in Brandenburg in een toen nog samenzweerderige sfeer de sociaal-democratische partij na 44 jaar heroprichtten, heette deze nog SDP. Het was een idee van Bohme om de nieuwe partij af te grenzen van de grote Westduitse zusterpartij. Hij was ook als eerste ervan overtuigd dat de SDP omgedoopt moest worden in SPD, al was het maar om te voorkomen dat de SED deze afkorting in bezit zou nemen. De omdoping had plaats in Oost-Berlijn op 13 januari.

Geen onderscheid

Nu is er nauwelijks nog onderscheid tussen de programmapunten van de Oostduitse SPD en de Westduitse SPD. En ook het verschil in uiterlijk of woordgebruik is ook al vrijwel weg gevallen. De leiders van de DDR-SPD hebben zich snel aangepast. Ook in dit opzicht was Bohme de eerste. Hij verruilde al in december zijn vest en spijkerbroek voor een driedelig krijtstreeppak. Gisteren verscheen ook eerste woordvoerder, Stephan Hilsberg voor het eerst in krijtstreep. Vice-voorzitter Markus Meckel had zijn ayatollah-baard drastisch laten trimmen.

SPD-voorzitter Hans-Jochem Vogel zei gisterochtend in Bonn dat de brede overeenstemming die er tot nu bestaat over de Duitse eenheid door de overhaaste actie in beide staten zou kunnen afnemen. Daarom is een economische en monetaire unie zonder sociaal verzekeringsnet volgens hem niet mogelijk. In Leipzig zeiden de sprekers bijna letterlijk hetzelfde.

Deze monetaire unie moet zo snel mogelijk na de verkiezingen op 18 maart, en op zijn laatst op 1 juli, worden ingevoerd, zo sprak Bohme. Maar hij eiste dat de omwisseling van DDR-marken in D-mark een op een moet geschieden en hij beloofde drastische maatregelen tegen speculanten.[Ook in Bonn circuleren plannen die in deze richting gaan. Minister van economische zaken Haussmann en zijn staatssecretaris Schlecht zeiden eerder deze week een omwisseling van een op een te overwegen. Deze koers zou dan slechts gelden voor een beperkt bedrag voor de kleine spaarders.]De komst vandaag van Saarlands minister-president Oscar Lafontaine wierp gisteren al zijn schaduw vooruit. Net als bij Lafontaine thuis werden hier in de landbouwhal de sociale accenten zo sterk mogelijk beklemtoond om de angst voor werkloosheid en verlies van spaarrekeningen weg te nemen. Het woord socialisme viel niet een keer. Het woord sociale gerechtigheid des te vaker.

De DDR-economie moet in de overgangstijd voor 'schokkende concurrentie' behoed worden. Weliswaar moet zoveel mogelijk geprivatiseerd worden, maar de grote Kombinate die nu wel in staat zijn te concurreren op de wereldmarkt, zouden hun structuur moeten behouden. En de posterijen, de spoorwegen en de medische sector moeten staatseigendom blijven.

De SED-kameraden hebben het woord 'socialisme' geruineerd, zo sprak Willy Brandt bij zijn optreden eind vorige maand in Gotha, de geboortestad van de Duitse sociaal-democratie. Men spreekt hier in Leipzig zorgvuldig alleen van 'partijvrienden'. Het woord socialisme blijft de SPD in deze verkiezingsstrijd evenwel achtervolgen. En het zijn niet alleen de christen-democraten, met bondskanselier Kohl voorop, die de Westduitse SPD voor de voeten werpen dat ze veel te lang met het SED-regime heeft samengewerkt en de DDR zelfs als eigen staat wilde erkennen. Ook in eigen kring wordt de huidige leiding van de DDR-SPD achtervolgd met het verleden. Afgelopen weekeinde begon de 'Kurt Schumacher-Kring' in Oost-Berlijn met een pamflettencampagne waarin men aandringt op 'afrekening' met de nieuwe partijtop. Deze kring bestaat uit oud-sociaal-democraten die in 1946 gekant waren tegen de fusie tussen de communistische KPD en SPD tot SED. Zij schrijven nu, net als de regering altijd beweerde, dat, terwijl zij werden gediscrimineerd en geterroriseerd, negentig procent van de toenmalige SPD-leden voor de fusie was. De meeste historici in het Westen noemen de samensmelting overigens wel degelijk een met geweld afgedwongen fusie.

Stephan Hilsberg kaatst de bal terug naar de Ost-CDU. 'Die partij heeft eerst langdurig geapplaudisseerd voor Ulbricht, toen voor Honecker en nu voor Kohl.'

Probleem

Ibrahim Bohme verzuchtte gisteravond: 'Waarom moeten alleen wij telkens zeggen hoeveel SED-leden er in onze partj zitten? Natuurlijk is het een probleem. In sommige dorpen is het aantal, zo zegt men, wel veertig procent. Maar wij willen een democratische partij zijn. En daarbij, wij hebben al vorige maand laten weten dat prominente oud-SED-leden als Berghofer geen partijfunctie zullen kunnen bekleden. Na de verkiezingen zullen we het ledenarsenaal nog scherper gaan bezien. Maar het is zoals Willy Brandt heeft gezegd: een jacht op zondebokken zou verkeerd zijn'. De opiniepeilingen geven aan de SPD op dit moment 54 procent van de stemmen. Bohme is er niet blij mee. 'Wie daar achter zit weet ik niet, maar het is een slechte dienst die men ons bewijst. Wij willen alleen maar de grootste partij worden. Dan kunnen we een grote coalitie vormen om het eenwordingsproces een zo breed mogelijk draagvlak te geven.'

Om te voorkomen dat allerlei carrieremakers zich via de SPD omhoog proberen te werken stelde hij gisteren voor dat kandidaat-ministers voor de SPD niet ook mogen meedingen naar een post in de regeringen van de nieuw te vormen vijf deelstaten. Over zijn eigen positie na de verkiezingen - de eerste en laatste vrijgekozen premier van de DDR? - reageert Bohme steeds knorriger. 'Over personeelskwesties wordt hier nog niet gepraat.'

    • Henri Beunders