De Klerk juicht bereidheid ANC tot overleg toe

JOHANNESBURG, 23 febr. - Zuid-Afrika is opnieuw een stap dichter bij de onderhandelingstafel gekomen door een verklaring die gisteren werd uitgegeven door president De Klerk.

Hij juichte daarin het vorige week door het ANC genomen besluit toe om een delegatie naar Zuid-Afrika te sturen voor rechtstreekse gesprekken over de belemmeringen van verdere onderhandelingen.

In zijn verklaring, die in Kaapstad werd uitgegeven, typeerde De Klerk het besluit als 'stap in de goede richting', in overeenstemming met het verlangen om tot vreedzame oplossingen te komen voor het rassenconflict in het land. Hij stelde dat dit soort rechtstreeks overleg de beste manier vormt om geschillen op te lossen, en voegde eraan toe dat de tussenkomst van buitenlandse bemiddelaars nergens toe zal leiden.

Hoewel het bijna een week heeft geduurd voordat De Klerk heeft gereageerd op het besluit van het ANC en hij naast zijn positieve uitlatingen ook een aantal kritische opmerkingen maakte over de weigering van het ANC om af te zien van de gewapende strijd, draagt het antwoord van de president opnieuw bij tot een verdere ontdooiing van de Koude Oorlog die zo lang heeft gewoed tussen het blanke apartheidsbewind en de grote zwarte anti-apartheidsbeweging.

Er is nog geen datum vastgesteld waarop de twee partijen die zo lang tegenover elkaar hebben gestaan, elkaar voor de eerste keer zullen ontmoeten, maar algemeen wordt aangenomen dat de ontmoeting binnen enkele weken zal plaatshebben en verder model zal staan voor volgende informele gesprekken omtrent het oplossen van alle fundamentele kwesties die de beide partijen verdeeld houden. Pas als die zijn opgelost zal er een grote, nationale conventie kunnen worden gehouden waarop een nieuwe grondwet voor na de afchaffing van de apartheid moet worden aangenomen.

Waarschijnlijk zullen een aantal leiders die pas in vrijheid zijn gesteld, zoals Nelson Mandela en Walter Sisulu, deel uitmaken van de delegatie van het ANC, naast een aantal van de nog in ballingschap verblijvende leiders uit het hoofdkwartier in Lusaka, zoals algemeen secretaris Alfred Nzo en het hoofd buitenlandse aangelegenheden Thabo Mbeki, die voor het eerst sinds dertig jaar voet op Zuidafrikaanse bodem zal zetten.

De Klerk verklaarde gisteren dat de regering de laatste 'juridische onduidelijkheden' bezig was uit de weg te ruimen om het deze ballingen mogelijk te maken als lid van de delegatie het land binnen te komen.

De president raakte hiermee aan een teer punt dat deel uitmaakt van de problemen die de delegatie met hem zal doornemen. Het ANC heeft geeist dat alle ballingen toestemming moeten krijgen om naar hun land terug te keren en alle politieke gevangenen moeten worden vrijgelaten voordat er kan worden onderhandeld, maar tot dusver heeft de regering enkel toegestemd in een amnestie voor diegenen die niet bij 'geweldsmisdrijven' zijn betrokken geweest. Het is hierdoor een open vraag of de ANC-leiders die opdracht hebben gegeven tot militaire operaties op Zuidafrikaans grondgebied, onder de amnestie vallen of niet.

In de verklaring van 16 februari hield het ANC bovendien vast aan de eis dat de noodtoestand die al drie jaar van kracht is moet worden opgeheven voordat er aan onderhandelingen kan worden gedacht. In zijn verklaring van gisteren zei De Klerk dat hij teleurgesteld was over het feit dat het ANC opnieuw voorwaarden had geformuleerd, zeker gezien de stappen die de regering had genomen om een nieuw klimaat te scheppen in het land.

Waarnemers nemen evenwel aan dat de voorwaarden die het ANC stelt en het feit dat de organisatie blijft vasthouden aan de gewapende strijd, net als de aarzeling van de regering om de noodtoestand op te heffen en alle politieke gevangenen vrij te laten, punten van onderhandeling zullen vormen bij de komende rechtstreekse gesprekken.

Maar Bizos geeft een eenvoudiger verklaring. 'Ik denk dat zijn zelfvertrouwen voortvloeit uit de wetenschap dat hij het morele gelijk aan zijn kant heeft en uiteindelijk wel moet winnen', zegt hij. 'Daardoor verkeert hij in een positie waarin hij het voor het zeggen heeft en verkeren zijn tegenstanders in het nadeel.'

    • Allister Sparks