Banken helpen bij jacht op misdaad en drugsgeld

DEN HAAG, 23 febr. - De ministeries van Justitie en financien willen banken wettelijk gaan verplichten bij justitie aangifte te doen van 'verdachte transacties' - van transacties waar mogelijk geld uit drugshandel of andere zware criminele activiteiten mee is gemoeid.

De banken worden op deze manier wettelijk gedwongen direct mee te helpen aan het opsporen van zware misdadigers. In Nederland, waar volgens ramingen van het ministerie van financien jaarlijks naar schatting 1,1 miljard gulden drugsgeld wordt witgewassen, bestaat nog niet een dergelijke wettelijke regeling. Het ministerie van justitie denkt het wetsvoorstel op z'n vroegst volgend jaar naar de Tweede Kamer te kunnen sturen.

Nederland gaat witwassers hard aanpakken. De regering wil alle bezittingen die zware criminelen door misdaad hebben verkregen (buitenhuizen, zeiljachten, privevliegtuigen en dure auto's), in beslag kunnen nemen. Een ander wetsvoorstel hierover gaat binnenkort naar de Tweede Kamer.

In de strijd tegen het witwassen van drugsgelden zal De Nederlandsche Bank maatregelen nemen om het baliepersoneel vertrouwd te maken met het lokaliseren van verdachte transacties. Alle banken krijgen straks voorschriften hoe zij de eigen werknemers moeten scholen in het omgaan met geld dat mogelijk afkomstig zou kunnen zijn van drugshandel of andere criminele activiteiten.

In diverse internationale overlegfora zijn richtlijnen en aanbevelingen voorbereid die een einde moeten maken aan het witwassen van drugsgelden. Nadat oud-president Reagan enkele jaren geleden de volledige oorlog had verklaard tegen de drugsbaronnen en tegen het witwassen van drugsgelden, volgden de Verenigde Naties, de Organisatie van Economische Samenwerking en Ontwikkeling, de Europese Gemeenschap, de BIS (de centrale bank van alle centrale banken) - ieder met hun eigen onderzoeken, rapporten en aanbevelingen.

In Nederland scherpte de centrale bank de bestaande regelgeving onlangs aan op verzoek van de BIS. Zo moeten nu ook mensen die bijvoorbeeld met een kofferje geld bij een willekeurige bank aankomen om te wisselen, zich kunnen legitimeren. Daarenboven overlegt het openbaar ministerie in Amsterdam met de Grenswisselkantoren en enkele banken om tot afspraken te komen over bestrijding van het witwassen van drugsgelden.

Het wetsvoorstel dat ambtenaren van de ministeries van financien en justitie nu gaan opstellen, heeft als uitgangspunt een vertrouwelijk rapport dat is opgesteld door de zogeheten Internationale financiele actiegroep (Gafi) die bestaat uit vertegenwoordigers van de vijftien belangrijkste financiele landen van de wereld, waaronder Nederland. Het rapport zal op de komende bijeenkomst van de groep van zeven grootste industrielanden als uitgangspunt dienen voor concrete maatregelen tegen de drugscriminaliteit.

Een van de veertig aanbevelingen uit het rapport luidt dat financiele instellingen alle contante transacties of alle verdachte contante transacties boven een bepaald bedrag, dienen aan te melden bij justitie, zodat justitie kan uitzoeken of het geld dat is gemoeid met de transacties inderdaad afkomstig is uit criminele activiteiten.

Financien kiest er nu voor financiele instellingen te verplichten uitsluitend verdachte transacties aan te melden. Het departement gelooft namelijk dat het weinig zin heeft om alle transacties boven een bepaald bedrag aan te melden. 'Dan krijg je Amerikaanse toestanden. Daar staat een grote computer in de woestijn waar ze alle gegevens in stoppen. Ze beschikken zo over een enorme brei informatie waar ze eigenlijk niets mee kunnen doen', aldus een betrokkene. Justitie en Financien zullen voor de banken een aantal criteria opstellen die het baliepersoneel moet hanteren bij het opsporen van verdachte geldhandelingen. Zo dient het bankpersoneel transacties als 'verdacht' aan te merken, indien het om contant geld gaat, indien de klant een onbekende is, indien de transactie op een of andere manier gerelateerd is aan een land of persoon met een notoir slechte reputatie, etc. etc.

De Nederlandse Vereniging van Banken heeft niet veel problemen met de nieuwe wetgeving omdat de banken zelf al op vrijwillige basis soortgelijke regels zouden hebben ingevoerd. De banken hebben de aanbevelingen van de BIS opgevolgd en verlangen van klanten die een belangrijke contante transactie doen dat ze zich kunnen legitimeren. Bij de Amro Bank bijvoorbeeld moet je je paspoort tonen bij een transactie van meer dan 25.000 gulden. In sommige gevallen, als de Amro de transactie verdacht vindt, schakelt de bank justitie in. 'Ja, die legitimatie is er natuurlijk niet voor niets', aldus een woordvoerder van de Amro.

Jarenlang hebben de banken zich met hand en tand verzet tegen het idee dat ze op deze manier zouden worden ingezet in de strijd tegen zware criminaliteit. Dat ze nu toch overstag zijn, komt omdat het in hun eigen voordeel uitpakt, meent mr. Overwater van de Nederlandse Vereninging van Banken. 'Naast het morele aspect is er een zakelijk argument om dit soort afspraken te maken. Want als klanten zouden vermoeden dat banken meewerken aan transacties waar drugsgelden mee zijn gemoeid, is die bank haar klanten kwijt.' Een woordvoerder van de Rabo bank in Utrecht reageert in eerste instantie minder positief op de plannen van het ministerie. 'Wij vinden de uitbreiding waarin nu voorzien is door de BIS voorlopig wel voldoende.'

Met andere woorden: voor de Rabobank hoeft die witwas-wet er niet zo snel te komen. Andere grote banken, zoals ABN en Amro, vinden het niet opportuun om nu commentaar te geven, te meer daar de banken nu voortdurend in overleg zouden zijn over de noodzaak van maatregelen tegen het witwassen van drugsgelden.

De wet brengt de Nederlandse banken in een lastig parket. Zij dreigen straks door zowel de justitie als door hun klanten aangepakt te kunnen worden. Als ze in geval van een verdachte transactie de identiteit van de klant niet doorgeven aan de justitie, lopen bankiers kans om strafrechtelijk te worden vervolgd en voor enkele jaren achter de tralies opgesloten te worden.

Als ze iemand als verdachte aanmerken en de justitie tippen, en als de justitie vervolgens bij nader onderzoek constateert dat er helemaal niets mis is met de verdachte, dan bestaat gevaar dat de klant een forse schadeclaim tegen de bank zal indienen. Om dit laatste te voorkomen wil het ministerie van financien de bank wettelijk beschermen (vrijwaren) tegen dit soort schadeclaims. Financien kan evenwel niet voorkomen dat de klant, na een valse aangifte van zijn bank, naar een andere financiele instelling loopt voor zijn doorgaans lucratieve geldhandelingen. Volgens het ministerie van financien wordt jaarlijks wereldwijd 85 miljard dollar aan drugsgeld witgewassen. Dat het in Nederland 'maar' om 1,1 miljard gulden gaat, zou een even simpele als plausibele verklaring hebben: Nederland heeft een sterk ontwikkeld giraal geldverkeer en een goede administratie. En dat schrikt drugshandelaren af. Die proberen hun inkomsten, veelal grote sommen baar geld, vaak en op veel verschillende plekken te wisselen, over te maken, in cheques om te zetten, op een rekening over te maken - alles met de bedoeling de sporen uit te wissen die leiden naar de bron van het inkomen: de drugs.

In het geval dat een van deze vele transacties door de justitie wordt onderschept, zal het voor de justitie in een land met een sterk ontwikkeld giraal geldverkeer en een goede administratie niet heel problematisch zijn om de betrokken drugshandelaren via allerlei rekeningen, bankafschriften en betaalopdrachten te traceren.